Υπηρεσίες Υγείας στην Ελλάδα – Healthcare Services in Greece/updated May 13,2010

Tις τελευταίες ημέρες έγινε αναφορά στις ηλεκτρονικές ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης σε δύο μελέτες για τον τομέα Υγείας στην Ελλάδα, μία από το Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας του Εργαστηρίου Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών μέ θέμα «Υπηρεσίες Υγείας στην Ελλάδα 1996-2006», και μία  της ΚΑΠΑ RESEARCH  για λογαριασμό του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, σε συνεργασία με το Κέντρο Μελετών Υπηρεσιών Υγείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, που σε συνδυασμό με την έρευνα που έκανε το Εργαστήριο  Συστημάτων Χρηματοοικονομικής Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης (Καθηγητής Κων/νος Ζοπουνίδης, Γεώργιος Ματαλλιωτάκης, Υποψ. Διδάκτορας) «Παγκρήτια δημοσκόπηση για το σύστημα δημόσιας υγείας»,  μας δίνουν μια εικόνα του σημερινού συστήματος υγείας στη χώρα μας αλλά και της αντίληψης που έχουν οι πολίτες, χρήστες των υπηρεσιών υγείας, για τις υπηρεσίες που έλαβαν.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης «Υπηρεσίες Υγείας στην Ελλάδα 1996-2006», όπως δημοσιεύθηκαν στο www.myhnews.gr, προκύπτει ότι

• υπάρχει ανισοκατανομή των νοσοκομειακών κλινών στη χώρα,
• άν και ο δείκτης συνολικών νοσοκομειακών κλινών ανά 1.000 κατοίκους  κρίνεται επαρκής (4,7/1.000), τα δημόσια νοσοκομεία έχουν υπερδιπλάσια μέση διάρκεια νοσηλείας (ΜΔΝ) 8,4 ημερών από τα ιδιωτικά
• οι ασθενείς από τις περιφέρειες διαρρέουν πρός τις περιφέρειες Αττικής, Μακεδονίας και Ηπείρου
• η κατανομή των ιατρών/νοσηλευτών ανά υγειονομική περιφέρεια είναι άνισα κατανεμημένη, άν και διαπιστώνεται υπερεπάρκεια γιατρών και έλλειψη νοσηλευτών
• η ανώτερη κοινωνική τάξη προσφεύγει συχνότερα σε μη συμβεβλημένους ιδιώτες γιατρούς, ωστόσο, ακόμα και στην κατώτερη κοινωνική τάξη οι μη συμβεβλημένοι ιδιώτες γιατροί αποτελούν την πρώτη επιλογή (22,7%) και γενικά η ανώτερη κοινωνική τάξη επισκέπτεται συχνότερα ένα γιατρό
• ελλειπής στελέχωση κέντρων υγείας σε ιατρικό και  σε νοσηλευτικό προσωπικό
• η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας καλύπτεται κυρίως από το ΙΚΑ και από τον ιδιωτικό τομέα.

Η έρευνα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου εστιάζει στις παρα-οικονομικές συναλλαγές στο χώρο της υγείας και διαπιστώνεται ότι ανέρχονται σε 32,4% των περιπτώσεων στα δημόσια νοσοκομεία, ενώ όλα τα χρήματα που καταβάλλονται στις δημόσιες δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (κέντρα υγείας του ΕΣΥ και πολυϊατρεία των ασφαλιστικών ταμείων) διαφεύγουν των επίσημων καταγραφών δεδομένου ότι δεν προβλέπεται τιμολόγηση υπηρεσιών. Από την έρευνα προκύπτει ότι 3 στους 10 πολίτες, που χρειάστηκε να χρησιμοποιήσουν υπηρεσίες δημόσιας υγείας, αναγκάστηκαν να καταβάλουν «μαύρο χρήμα» από την τσέπη τους, δηλαδή φακελάκι, προκειμένου να εξυπηρετηθούν, στις περισσότερες μάλιστα περιπτώσεις έπειτα από απαίτηση των γιατρών. Η καταβολή του «μαύρου χρήματος» γίνεται κυρίως για να διευκολυνθεί η πρόσβαση και να μειωθεί ο χρόνος αναμονής και στις περισσότερες των περιπτώσεων το ζητούν οι γιατροί.

Οσο για το πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο και την Παγκρήτια δημοσκόπηση για το σύστημα δημόσιας υγείας του Πολυτεχνείου Κρήτης, και οι δύο εστιάζουν στην ικανοποίηση των πολιτών από το σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας.  “Σταθερά αρνητικούς για τις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας στη χώρα τους», χαρακτηρίζει τους Έλληνες η τελευταία έκθεση του Ευρωβαρόμετρου. Ο λόγος; Το γεγονός ότι, «βαθμολογούν αρνητικά το σύστημα υγείας της χώρας τους και το θεωρούν χειρότερο σε σχέση με αυτά των υπολοίπων χωρών-μελών», αιτιολογεί η έκθεση. Στην ερώτηση «πώς χαρακτηρίζετε συνολικά την ποιότητα του συστήματος υγείας στη χώρα σας», μόλις 25% των Ελλήνων απαντά θετικά. Τα σημαντικότερα κριτήρια ποιότητας στην υγεία είναι για τους Ελληνες η επιστημονική κατάρτιση των γιατρών, η άμεση εξυπηρέτηση και η έλλειψη λίστας αναμονής. Οι Ελληνες σε ποσοστό 83% φοβούνται  την περίθαλψη στα ελληνικά νοσοκομεία, γιατί νομίζουν ότ θα υποστούν κάποια βλάβη. Το 85% των ερωτηθέντων φοβούνται τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις και ένα 82%  τη λάθος διάγνωση. Επίσης, ανησυχούν, σε αρκετά υψηλό ποσοστό (από 73% έως 68%), για πιθανά χειρουργικά λάθη, υποψιάζονται λάθη στη φαρμακευτική αγωγή (δόση, λάθος σκεύασμα, λάθος συνταγή, λάθος τρόπος χορήγησης), αλλά και δυσλειτουργία του νοσοκομειακού εξοπλισμού.

Παρόλο ότι οι Ελληνες φοβούνται τα ιατρικά λάθη,  ένας στους δέκα Έλληνες αγνοεί παντελώς, αν υπάρχει κάποιος φορέας υπεύθυνος για την ασφάλεια των ασθενών, ένας στους δύο Έλληνες (50%) θεωρεί υπεύθυνο το Υπουργείο, ενώ πολύ λιγότεροι (27%) αποδίδουν την ευθύνη στα ίδια τα νοσοκομεία και τις διοικήσεις τους. Οσο για το κόστος της περίθαλψης, τέσσερις στους δέκα Έλληνες (ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι τρία προς δέκα), παραδέχονται ότι, δυσκολεύονται λόγω κρίσης να καταβάλουν τις δαπάνες για την περίθαλψη, τόσο των ίδιων όσο και των οικογενειών τους ( 39% των Ελλήνων αντιμετώπισαν δυσκολίες στην πραγματοποίηση τέτοιων πληρωμών το τελευταίο 6μηνο).

Παρόμοια είναι και τα συμπεράσματα της Παγκρήτιας δημοσκόπησης για το σύστημα δημόσιας υγείας του Πολυτεχνείου Κρήτης, σύμφωνα με τα οποία οι Κρήτες έχουν αρνητική γνώμη κατά 61,1% για το σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας και μόλις το 35,3% θετική.  Δύο στους τρεις πολίτες περίπου (65,1 %) πιστεύουν πως οι εισφορές τους για την υγειονομική τους περίθαλψη δεν αντιστοιχούν στο επίπεδο παροχών υγείας που τους παρέχεται, ενώ ικανοποιημένοι από το επίπεδο παροχών υγείας φαίνεται να είναι το υπόλοιπο 34,8% του δείγματος. Εν τούτοις, το 41,7% των πολιτών θα επεδίωκε κατά πρώτο λόγο να πραγματοποιήσει μια δύσκολη και απαιτητική επέμβαση σε δημόσιο νοσοκομείο, το 34,3 % σε ιδιωτικό και ένα ποσοστό της τάξεως του 18,9 % θα επεδίωκε να μεταβεί σε χώρα του εξωτερικού.

Αν και τα δύο τρίτα του δείγματος (66,6%) κρίνουν καλύτερη την εξυπηρέτησή τους στα ιδιωτικά νοσοκομεία από ότι στα δημόσια, εν τούτοις σχεδόν το 30% υποστηρίζουν ότι η οικονομική τους επιβάρυνση σε αυτά σε σχέση με τις υπηρεσίες υγείας και την περίθαλψη που παρέχουν είναι μεγάλη .Όσον αφορά τη σύγκριση των δημόσιων νοσοκομείων με τα ιδιωτικά για την πληρότητα και τον σύγχρονο εξοπλισμό που διαθέτουν, οι πολίτες δηλώνουν σε ποσοστό 44,6 % ότι τα δημόσια νοσοκομεία έχουν πληρέστερο και πιο σύγχρονο εξοπλισμό,. Τα βασικά κριτήρια επιλογής της ιδιωτικής περίθαλψης είναι ο χρόνος εξυπηρέτησης σε συνδυασμό με το επίπεδο του επιστημονικού προσωπικού, ο τρόπος προσέγγισης, οι συμβάσεις με ασφαλιστικά ταμεία, η καθαριότητα και οι κτιριακές εγκαταστάσεις.  

Το σύστημα εισαγωγής και εξυπηρέτησης των ασθενών φαίνεται ότι πάσχει στα δημόσια νοσοκομεία της Κρήτης π.χ. παραβίαση προτεραιότητας και καθυστέρηση, μη οργανωμένο σύστημα υποδοχής και υποδομή. Επίσης προβλήματα υπάρχουν στο χρόνο αναμονής για ραντεβού ή στα επείγοντα. Οσο για το φακελάκι πρωταγωνιστεί και στην Κρήτη με 83,3% των πολιτών να δηλώνουν ότι η ποιότητα των υπηρεσιών και η εξυπηρέτησή τους εξαρτώνται από το φακελάκι, καθώς ο χρόνος αναμονής για χειρουργική επέμβαση. Οι πολίτες δεν καταγγέλουν τα περιστατικά αυτά γιατί φοβούνται τις επιπτώσεις.

Αν και δεν θα συμμεριστώ την φοβία των ερωτηθέντων για τα ιατρικά λάθη, διότι γιατρούς καλούς έχουμε, θα σημειώσω όμως τις μεγάλες ελλείψεις του ΕΣΥ, που οδηγούν τους ασθενείς στα ιδιωτικά νοσοκομεία, που όμως τώρα έχουν οξυνθεί με αποτέλεσμα, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού με σοβαρές χρόνιες νόσους, που αναγκαστικά κατέφευγαν στα ιδιωτικά νοσοκομεία, να μην είναι πλέον σε θέση να αντιμετωπίσουν το κόστος της ιδιωτικής περίθαλψης με κίνδυνο για την υγεία τους.

Σε παρόμοια αλλά και επί πλέον συμπεράσματα κατέληξε η έρευνα, που έκανε η Patient View  μεταξύ οργανώσεων ασθενών στην Ευρώπη, που συμπεριλαμβάνεται στο Εurohealth Consumer Index 2009 και απεικονίζεται στο κατωτέρω πίνακα Index Matrix EHCI 2009, που σχολιάζεται στην έρευνα:

Η Ελλάδα είναι 24^η μεταξύ των 32 χωρών της έρευνας και τα σημεία στα οποία εμφανίζεται να υστερεί είναι τα εξής: 

1. μή συμμετοχή των οργανώσεων ασθενών στην λήψη αποφάσεων για πολιτικές υγείας
2. δεν ασφαλίζεται το ιατρικό λάθος
3. πρόσβαση στον ιατρικό φάκελλο ασθενούς
4. μητρώο νομίμων ιατρών
5. ηλεκτρονική ή τηλεφωνική 24/7 πληροφόρηση για θέματα υγείας
6. πρόσβαση στην διασυνοριακή περίθαλψη
7. κατάλογος παροχέων υπηρεσιών υγείας με αξιολόγηση παρεχομένων υπηρεσιών
8. χρήση Ηλεκτρ. αρχείου ασθενούς EPR
9. ηλεκτρ. μεταβίβαση δεδομένων μεταξύ επαγγελματιών υγείας
10. κοινοποίηση εργαστηριακών εξετάσεων στους ασθενείς μέ εφαρμογές e-health
11. ηλεκτρονικό κλείσιμο ραντεβού για ιατρική επίσκεψη
12. ηλεκτρονική προσβαση ασφαλιστικών εταιρειών στο κόστος περίθαλψης ασφαλισμένου
13. ηλεκτρονική συνταγογράφηση
14. MRSA (ανθεκτικές) λοιμώξεις
15. ισότητα στην πρόσβαση στο ΕΣΥ
16. αριθμός μεταμοσχεύσεων/εκατμ. πληθυσμού
17. οδοντιατρική περίθαλψη στο ΕΣΥ
18. ποσοστό μαστογραφικού ελέγχου
19. άτυπες πληρωμές σε γιατρούς
20. Εθνική Φαρμακοποιεία προσαρμοσμένη για χρήση από το γενικό κοινό
21. βαθμός ανάπτυξης νέων αντινεοπλασματικών φαρμάκων

Βέβαια για ορισμένα από τα ανωτέρω υπάρχουν παρατηρήσεις όπως ότι για το «3.  πρόσβαση στον ιατρικό φάκελλο ασθενούς», ναί μεν ο φάκελλος δεν τίθεται αυτοδικαίως στη διάθεση του ασθενούς, αλλά άν τον ζητήσει, ο ίδιος ή ο νόμιμος εκπρόσωπός του, έχει από τον νόμο (αρθρο 47, Νο. 2071/92) δικαίωμα να πάρει πλήρες αντίγραφο, ακόμη και κατά την διάρκεια της νοσηλείας του.

Η πρόσβαση σε νοσηλεία σε χώρες του εξωτερικού, είναι διαθέσιμη υπό προϋποθέσεις. Ομως ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να υπερπηδήσει πολλά εμπόδια, που μόνο έμπειροι ενημερωμένοι ασθενείς μπορούν να διαχειριστούν επιτυχώς. Οσο για την πρόταση Οδηγίας για τα δικαιώματα των ασθενών στη διασυνοριακή περίθαλψη, τα περισσότερα κράτη μέλη δεν την υιοθέτησαν, διότι φοβούνται το κόστος στα εθνικά συστήματα υγείας και τον τρόπο απόδοσης κόστους νοσηλείας από τα εθνικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης.

Σχετικά με τις εφαρμογές της e-health, αυτές συζητούνται και γίνεται διαβούλευση γι αυτές μάλλον ερήμην των ασθενών. Βέβαια, η διαβούλευση στο http://labs\opengov.gr είναι ανοικτή σε όλους. Πόσο ευρέως όμως ενημερώθηκαν οι πολίτες και οι οργανώσεις των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων ασθενών, για το τί είναι e-health, ποιές είναι οι σχετικές εφαρμογές, ποιές δεσμεύσεις έχει η Ελλάδα βάσει του e-health Action Plan της Ε.Ε. και του πλαισίου πολιτικών i2010, του οποίου οι πολιτικές e-health αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα,  άν ισχύουν σήμερα μετά την οικονομική κρίση, τί έχει να κερδίσει ο ασθενής από αυτές, ποια είναι τα θέματα που συζητούνται  στο http://labs\opengov.gr  και γιατί, τι θα κάνει το http://labs\opengov.gr με τις απόψεις που εκφράστηκαν; Αυτά και άλλα είναι τα ερωτήματα που έχουν οι πολίτες, χρήστες των υπηρεσιών υγείας και θέλουν απαντήσεις.

Προφανώς, δεν έχει γίνει αντιληπτό ότι όλα αυτά τα θέματα υπάρχουν, επειδή υπάρχουν ασθενείς, επειδή είμαστε όλοι εν δυνάμει ασθενείς και ότι χωρίς τους ασθενείς δεν μπορεί να γίνει συζητήση για θέματα που τους αφορούν. Η άγνοια προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία για τα τεκταινόμενα, από τη σαφή τοποθέτηση των υπευθύνων φορέων. Το θέμα όμως αυτό είναι μεγάλο και θα ασχοληθώ με αυτό σε προσεχές πόστ.

Διεθνής Ημέρα Νοσηλευτών – International Nurses Day: Delivering Quality, Serving Communities: Nurses Leading Chronic Care

 

Η Διεθνής Ημέρα Νοσηλευτών γιορτάζεται σε όλο τον κόσμο στις 12 Μαίου, την επέτειο της γέννησης της Florence Nightingale. Το Διεθνές Συμβούλιο Νοσηλευτών την ημέρα αυτή παρουσιάζει και διανέμει ενημερωτικό υλικό, το International Nurses’ Day (IND) Kit. Το  IND kit 2010 περιέχει εκπαιδευτικό και ενημερωτικό υλικό πρός χρήση των νοσηλευτών.

Οι επαγγελματικές ενώσεις νοσηλευτών της χώρας μας χαιρέτισαν την ξεχωριστή αυτή ημέρα, αλλά το μήνυμα για τη σημασία της μου το έδωσε ένα σχόλιο της Nancy Justin, συνιδιοκτήτριας της Τhe Jaan Group LLC, εταιρείας που παρέχει σε eνδιαφερομένους συστάσεις από πτυχιούχους νοσηλευτές (Registered Nurses) για γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων.

Λοιπόν, η Nancy σε σχόλιο της στο Linkedin γράφει τα εξής για την συμβολή των νοσηλευτών στο δικαίωμα των ασθενών για επιλογές στο σύστημα υγείας:

Not all doctors are created equal and in this country we still have a choice.  Consumers need to be more active and involved in their own health choices.
How do you find a good doctor for yourself or a loved one?  This is a question that has been discussed many times over the past several years.. Ever google or web search for a physician? What comes up? Physician’s recommending their colleagues, consumers recommendations, none of whom work directly with the physicians they are recommending and often times do not know the difference between good or bad care.

Where are the nurse recommendations, we make physician recommendation daily. As nurses we work side by side with our physician colleagues and see their successes,and their failures and the way in which they handle these situations. We know the best physicians and we use the best physicians for ourselves and our family members and friends. Voted America’s most trusted profession for several consecutive years,we want consumers to be able to make an informed, knowledgeable,decision when it comes to choosing a physician.

Do you REALLY know what nurses do every day…besides the stereotypes portrayed ??  Nurses are patient advocates, working across the health-care continuum,from the front-line battlefields of the emergency rooms, intensive care units, and operating rooms, to the classrooms in the universities, medical offices, clinics, and research facilities.  Nurses are direct patient care-givers, the eyes and ears of health-care, the hand that heals the wounds, and the wounded souls of the patients. Nurses assist in surgeries, deliver babies, resuscitate and stabilize critically ill patients, teach patients, families, and the next generation of nurses.

Nurses continuously assess and monitor their hospitalized patients 24 hours of the day. Educated in the realms of science, technology, pharmacology, psychology and pathophysiology, nurses step in and intervene when the slightest change in a patient’s condition may signal a major problem brewing. May is the month that we honor the amazing,hardworking, selfless people called “nurses”. Take a bow, each and every one of you, for all that you do, every day, for your patients, families, and each other.

Η απάντηση που έκανα στο σχόλιό της είναι η εξής:

Thanks Nancy for reminding us the alter ego of doctors. You are right
“Nurses are patient advocates, working across the health-care continuum from the front-line battlefields of the emergency rooms, intensive care units, and operating rooms, to the classrooms in the universities, medical offices, clinics, and research facilities”.

Have  just seen somewhere in the internet that the 12th of May is the day to celebrate nurses. We have all kind of reasons to be thankful to them and for me the nurse I will never forget is the recovery nurse in the delivery ward of the Royal Victoria Hospital in Montreal, where I delivered by C-section our elder daughter.

Till now, I have never ever felt in my life so terrible, excruciating pains, as those experienced when recovering from this C-section. The recovery room nurse has stood by my side for hours gently rubbing by back, helping me to change position, holding my hand, speaking to me gently in English or French (I was told that while recovering I spoke in all four languages I know!).

I remembered and appreciated her more than once in the following years when I happened to be in recovery rooms, where I was left alone to recover, without a caring nurse or doctor, sometimes chocking with cough, willing to shout but no voice coming out of my mouth. God bless this Canadian nurse and keep her healthy.

Tέλος, θέλω να αναφερθώ σε μια ξεχωριστή νυχτερινή εξωτερική νοσοκόμα που μας βοήθησε κατά τη νοσηλεία συγγενικού μας προσώπου στο Νοσοκομείο Παπαδημητρίου. Το περιστατικό ήταν βαρύ γιατί η ασθενής ήταν σε κώμα και η περιποίηση του δύσκολη. Οι νοσηλεύτριες του νοσοκομείου λίγες και με πολλή δουλειά. Η κυρία που μας σύστησε η Προϊσταμένη για την νύχτα, είναι από την Ρουμανία και εργάζεται ως νυχτερινή σε νοσοκομεία στη χώρα μας πολλά χρόνια. Πάντα στην ώρα της, χαμογελαστή και περιποιημένη, μιλούσε στην ασθενή σαν να ήταν καλά, με πολλή προσοχή, άνεση, ευαισθησία αθόρυβα και με επαγγελματικές κινήσεις  περιποιόταν την ασθενή, κρατούσε λεπτομερείς σημειώσεις για ότι συνέβαινε την νύχτα και το πρωί δεν έφευγε ποτέ πρίν να φθάσω και με ενημερώσει. Οταν το συγγενικό μας πρόσωπο «κοιμήθηκε» με πολύ τάκτ μας ζήτησε να την αφήσουμε να το περιποιηθεί εκείνη και να τακτοποιήσει τα πράγματά του.

Η δουλειά της νοσηλεύτριας είναι δύσκολη γιατί κάθε μέρα δίνει και από την ψυχή της, και στα δημόσια νοσοκομεία οι συνθήκες εργασίας δεν είναι πάντοτε οι καλίτερες, ούτε τέτοιες που να ευνοούν την επαφή με τον ασθενή. Ο ασθενής όμως στη σχέση αυτή είναι ο πιό αδύνατος και έχει ανάγκη όχι μόνον από τις επαγγελματικές γνώσεις της νοσηλεύτριας αλλά και από ένα χαμόγελο, ένα σφίξιμο του χεριού.

International Nurses Day: Delivering Quality, Serving Communities: Nurses Leading Chronic Care

The International Nurses Day is celebrated worldwide on May 12, i.e. the day of the anniversary of the birth of Florence Nightingale. The International Council of Nurses on this occasion disseminates information material, namely the International Nurses’ Day (IND) Kit. The IND kit 2010 contains educational and informational material for use by nurses.

The professional nursing associations in our country have welcomed this special day, but the message about the importance of the day came from a  comment of Nancy Justin, co-owner of The Jaan Group LLC, a company that provides to interested parties recommendations from Registered Nurses for physicians of various specialties.

Well, Nancy in a comment to a discussion in Linkedin on the patients’ right to choice in healthcare wrote the following: 

“Not all doctors are created equal and in this country we still have a choice.  Consumers need to be more active and involved in their own health choices.
How do you find a good doctor for yourself or a loved one?  This is a question that has been discussed many times over the past several years.. Ever google or web search for a physician? What comes up? Physician’s recommending their colleagues, consumers recommendations, none of whom work directly with the physicians they are recommending and often times do not know the difference between good or bad care.

Where are the nurse recommendations, we make physician recommendation daily. As nurses we work side by side with our physician colleagues and see their successes,and their failures and the way in which they handle these situations. We know the best physicians and we use the best physicians for ourselves and our family members and friends. Voted America’s most trusted profession for several consecutive years,we want consumers to be able to make an informed, knowledgeable,decision when it comes to choosing a physician.

Do you REALLY know what nurses do every day…besides the stereotypes portrayed ??  Nurses are patient advocates, working across the health-care continuum,from the front-line battlefields of the emergency rooms, intensive care units, and operating rooms, to the classrooms in the universities, medical offices, clinics, and research facilities.  Nurses are direct patient care-givers, the eyes and ears of health-care, the hand that heals the wounds, and the wounded souls of the patients. Nurses assist in surgeries, deliver babies, resuscitate and stabilize critically ill patients, teach patients, families, and the next generation of nurses.

Nurses continuously assess and monitor their hospitalized patients 24 hours of the day. Educated in the realms of science, technology, pharmacology, psychology and pathophysiology, nurses step in and intervene when the slightest change in a patient’s condition may signal a major problem brewing. May is the month that we honor the amazing,hardworking, selfless people called “nurses”. Take a bow, each and every one of you, for all that you do, every day, for your patients, families, and each other.”

My answeer to her comment in the same discussion thread is as follows: 

Thanks Nancy for reminding us the alter ego of doctors. You are right: “Nurses are patient advocates, working across the health-care continuum from the front-line battlefields of the emergency rooms, intensive care units, and operating rooms, to the classrooms in the universities, medical offices, clinics, and research facilities”.

Have  just seen somewhere in the internet that the 12th of May is the day to celebrate nurses. We have all kind of reasons to be thankful to them and for me the nurse I will never forget is the recovery nurse in the delivery ward of the Royal Victoria Hospital in Montreal, where I delivered by C-section our elder daughter.

Till now, I have never ever felt in my life so terrible, excruciating pains, as those experienced when recovering from this C-section. The recovery room nurse has stood by my side for hours gently rubbing by back, helping me to change position, holding my hand, speaking to me gently in English or French (I was told that while recovering I spoke in all four languages I know!).

I remembered and appreciated her more than once in the following years when I happened to be in recovery rooms, where I was left alone to recover, without a caring nurse or doctor, sometimes chocking with cough, willing to shout but no voice coming out of my mouth. God bless this Canadian nurse and keep her healthy.

Finally, I would like to refer to an independent night shift nurse, who helped us when a relative was hospitalised in one of the Athens public hospitals.  The patient was in critical condition and it was difficult to handle and to take care of. The nurses in the hospital were few and very busy and at night the night nurse had to take care of all the patients in that clinic. The Head Nurse to whom I asked for a referral for a night shift private nurse introduced us to a lady nurse from Romania who worked night shifts in hospitals in Greece for many years. Always on time, neat and smiling, talking to the patient as if she was in a condition to listen to her, handling the patient gently and with great care, comforting her,  she had quiet and sensitive professional care manners, she kept detailed notes of what  happened during the night and in the morning she never left before I arrived.

 When our relative “passed away”, she was by our side, and  very tactfully she asked us to let her look after the dead and to pack.

Nursing is a difficult profession because every day the nurse is asked to offer something of herself and we know pretty well that working conditions in public hospitals are not always good, nor of the kind to promote nurse engagement with patients. In this relationship, however, the patient is weaker and he needs not only the professional nursing services but also a smile, a hand to hold.

Τι σημαίνουν για τους ασθενείς και τους ηλικιωμένους τα νέα οικονομικά μέτρα; What are the implications of the new economic measures for patients and seniors?

Από τον Ιανουάριο δεν έχουμε σταματήσει να ακούμε για την οικονομική λαίλαπα που περιμένει την χώρα, που έγινε πιο συγκεκριμένη με τα οικονομικά μέτρα που ανακοινώθηκαν την εβδομάδα που πέρασε, αλλά και όσα άλλα έχει υπονοηθεί, εμμέσως πλήν σαφώς, ότι έρχονται…. Μετά το σόκ των ανακοινώσεων έχουμε αρχίσει να σκεπτόμαστε και να υπολογίζουμε τι ακριβώς σημαίνουν τα μέτρα αυτά για τον καθένα από μας.

Aπό συζητήσεις όμως που είχα τις προηγούμενες μέρες με φίλους και γνωστούς, προκύπτει ότι συζητούμε για τα μέτρα αυτά, που περιορίζουν πολύ σημαντικά τα εισοδήματά μας, λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι είμαστε υγιείς και μη εξετάζοντας τι θα συμβεί σε περίπτωση ασθένειας είτε μικρής περαστικής, ή το χειρότερο εκδήλωσης μιας σοβαρής ασθένειας.  Με έκπληξη δε παρατήρησα ότι φίλοι που συμβαίνει να πάσχουν από μια σοβαρή χρόνια ασθένεια, μιλούν για τις επιπτώσεις των οικονομικών μέτρων στο βιοτικό τους επίπεδο, χωρίς να συνυπολογίζουν το κόστος της ιατρικής τους φροντίδας.

Βάσει μόνον των όσων έχουν ανακοινωθεί μέχρι τώρα γνωρίζουμε ότι στο ΙΚΑ θα απορροφηθούν σχεδόν όλα τα ταμεία. Αυτό σημαίνει ότι το ΙΚΑ με το υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό και τις υπάρχουσες υποδομές του (!!!), καλείται να εξυπηρετήσει πολύ περισότερους ασφαλισμένους, δηλ. η σημερινή καθυστέρηση πέραν του μήνα για ιατρικό ραντεβού, θα σημαίνει μάλλον αδυναμία εξυπηρέτησης. Οι δε χρόνοι αναμονής για εγχειρήσεις και διαγνωστικές εξετάσεις θα μεγαλώσουν αντίστοιχα.

Πέραν τούτου, λόγω της οικονομικής δυσπραγίας, πολύ μεγάλο τμήμα του πληθυσμού θα στραφεί σχεδόν αποκλειστικά στα δημόσια νοσοκομεία και μαιευτήρια για παροχή υπηρεσιών υγείας. Τα δημόσια όμως νοσοκομεία ήδη πάσχουν από έλλειψη προσωπικού, και η μεγαλύτερη προσέλευση ασθενών, απλά θα καταστήσει περισσότερο προβληματική  τη λειτουργία τους, δεδομένου ότι όπως δηλώθηκε δεν θα γίνουν νέες προσλήψεις.

Τα ανωτέρω σημαίνουν ότι η αδυναμία εξυπηρέτησης μεγαλυτέρου αριθμού ασθενών από το ΕΣΥ αναγκαστικά θα στρέψει μερίδα του πληθυσμού με οξέα ή πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας, στα οποία η καθυστέρηση του χρόνου έναρξη της θεραπείας δρά αρνητικά στο προσδόκιμο ίασης, στα ιδιωτικά νοσοκομεία και διαγνωστικά κέντρα, προκειμένου να τύχουν έγκαιρης ιατρικής ή νοσοκοκομειακής περίθαλψης. Το υψηλότατο όμως κόστος διαγνωστικών εξετάσεων και θεραπειών, ειδικά για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών, όπως π.χ. οι ασθενείς με καρκίνο, καθιστούν πλέον  την περίθαλψη σε ιδιωτικό νοσοκομείο απλά μή εφικτή. Υπάρχει κάποια πρόβλεψη του Υπουργείου Υγείας για το πώς θα αντιμετωπισθεί το πρόβλημα;

Αξίζει να σημειωθεί εδώ, ότι μέχρι και πρόσφατα, δηλ. πρίν την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας, ο χρόνος αναμονής στα δημόσια νοσοκομεία αλλά και στα νοσοκομεία του ΙΚΑ για ραντεβού με ογκολόγο υπερέβαινε τον ενάμισυ μήνα, ενώ η αναμονή για ακτινοθεραπεία που φυσιολογικά πρέπει να αρχίζει σε συγκεκριμένο χρόνο από την χειρουργική επέμβαση ή άμεσα ανάλογα με την περίπτωση, κυμαίνεται μεταξύ δύο και τριών μηνών. Σημειωτέον, ότι λίγα δημόσια νοσοκομεία διαθέτουν τελευταίας γενιάς γραμμικούς επιταχυντές και βεβαίως αυτά έχουν και τις μεγαλύτερες λίστες αναμονής.

Μέχρι σήμερα, παρόλο που ακούσαμε για τις μειώσεις των εισοδημάτων, δεν έχει αναφερθεί τίποτε σχετικά με το πως το υποστελεχωμένο ΕΣΥ αλλά και το ΙΚΑ, με κλίνες που δεν λειτουργούν και με απαρχαιωμένο σε πολλά νοσοκομεία ιατρικό τεχνολογικό εξοπλισμό  και εργαστήρια, με την μη αξιοποίηση της υψηλής ιατρικής τεχνολογίας και των ηλεκτρονικών υπολογιστών στην περίθαλψη,  με προμήθειες ιατρικών υλικών σε «ελληνικές» τιμές, θα αντιμετωπίσουν τον αναμενόμενο αυξημένο αριθμό πολιτών που λόγω οικονομικής πίεσης θα αναγκασθούν να καταφεύγουν σε όλο και μεγαλύτερους αριθμούς στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας.

Με ποιά μέτρα θα αντιμετωπισθεί η αδυναμία εξυπηρέτησης/περίθαλψης του αριθμού ασθενών στα δημόσια νοσοκομεία; Με την απαγόρευση προσλήψεων, με την μή πληρωμή υπερωριών των επαγγελματιών υγείας, με την διατήρηση του απαρχαιωμένου νοσοκομειακού εξοπλισμού, με την λειτουργία των εξωτερικών ιατρείων μόνον μέχρι τις δύο το μεσημέρι; Ας πούμε ότι δεχόμαστε την μείωση των αποδοχών μας,  αλλά τί θα γίνει άν αρρωστήσουμε; Μας έχει ανησυχήσει πολύ τό ότι δεν έχει αναφερθεί τίποτε σχετικά με την υγεία και ούτε διαφαίνεται η πρόθεση διάθεσης περισσότερων κονδυλίων  για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη της.

Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, που παρουσιάσθηκε το Σάββατο 8.5.10, η σύνθεση της δαπάνης υγείας στην Ελλάδα αφορά κατά 62,9% στη δημόσια υγεία και η ιδιωτική αποτελεί το 37,1% (ποσοστό που είναι πολύ υψηλό σε σύγκριση με παγκόσμια πρότυπα, που έχουν εθνικό σύστημα υγείας και ως αιτίες γι αυτό αξιολογούνται οι φτωχές υπηρεσίες του δημόσιου συστήματος, οι παθογένειες του δημόσιου συστήματος, η αύξηση του επιπέδου κατανάλωσης, οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες κλπ). 

Καλά και χρήσιμα είναι τα συζητούμενα, σε κύκλους του Υπουργείου και της Γ.Γ.Ε.Τ.  για την προώθηση των εφαρμογών της e-health στην χώρα μας, όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση (e-prescription) και το ηλεκτρονικό αρχείο υγείας (ΕΗR), αλλά μήπως θα ήταν καλίτερα να φροντίσουμε ΠΡΩΤΑ για  τη βελτίωση των βασικών υποδομών και μετά να ασχοληθούμε με τα της e-health, όπως σωστά μου επεσήμανε φίλος ογκολόγος σε μεγάλο δημόσιο νοσοκομείο; Βέβαια, παρόλο υποστηρίζω ένθερμα την e-health δεν μπορώ να μην του δώσω δίκιο, όταν η κλινική του δεν διαθέτει εξεταστήριο για να εξετάσει τους ασθενείς του, δεν διαθέτει κάν καρέκλα για να καθήσουν και στέκονται όρθιοι μπροστά του και είναι εκ των πραγμάτων αναγκασμένος να συζητήσει την κατάσταση της υγείας τους, παρουσία και των άλλων 10-12 γιατρών της κλινικής που στεγάζονται στο ίδιο γραφείο και όταν το καλοκαίρι το νοσοκομείο δεν διέθετε φίλμ ακτινογραφίας, ή όταν το ακτινοθεραπευτικό τους ήταν εκτός λειτουργίας για πολλές εβδομάδες…

Oσο για τους ηλικιωμένους που τους φροντίζουν τα παιδιά και οι συγγενείς τους με την βοήθεια οικιακών βοηθών ή με εγκατάσταση σε οίκους φροντίδας ηλικιωμένων, οι προοπτικές για συνέχιση παροχής αυτής της φροντίδας είναι πολύ απαισιόδοξες. Το κόστος αυτής της φροντίδας μέχρι σήμερα αντιμετωπιζόταν με την σύνταξη των ηλικιωμένων σύν επί πλέον ποσά που μπορούσε να διαθέσει η οικογένειά τους.  Οταν όμως το κόστος παραμονής σε οίκους φροντίδας ηλικιωμένων ξεπερνά τα 1000 ευρώ το μήνα, το δε κόστος οικιακής βοηθού ανέρχεται στα 700 τουλάχιστον ευρώ, πόσοι εργαζόμενοι θα μπορούν πλέον να φροντίσουν τους ηλικιωμένους τους μετά τις περικοπές των αποδοχών τους και την αυξημένη φορολογία;  Από την άλλη πλευρά δεν υπάρχουν δημόσια γηροκομεία, οι δε θέσεις στα ιδρύματα της εκκλησίας ή άλλων φορέων με χαμηλό κόστος είναι εξαιρετικά λίγες.

Οι Υπουργοί Απασχόλησης και Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, πέρα από τις περικοπές μισθών και παροχών, οφείλουν να εξετάσουν τα ανωτέρω θέματα και να δώσουν λύσεις το ταχύτερο πρίν τα προβλήματα γίνουν χιονοστιβάδα…

Οταν όλα γύρω γκρεμίζονται…-When everything around us crumbles….

5.5.2010 στη μνήμη των τεσσάρων αδικοχαμένων παιδιών

 Τις τελευταίες 20 μέρες δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε όλα αυτά που συμβαίνουν με καταιγιστική ταχύτητα, να τα αφομοιώσουμε, να καταλάβουμε τις επιπτώσεις που θα έχουν στη ζωή μας από την Δευτέρα 3.5.2010.  Θα είναι όμως μόνον αυτά ή μας περιμένουν και άλλα δεινά;    

Αν επιβεβαιωθούν από την έρευνα, όσα περιγράφηκαν ότι συνέβησαν στο twitter και στα blogs, από αυτόπτες μάρτυρες, τότε πρέπει να αναρωτηθούμε άν πράγματι σαν κοινωνία πάμε καλά. Η έλλειψη κάθε ίχνους ανθρωπιάς απέναντι σε ανθρώπους που καλούν σε βοήθεια, η σκόπιμη επιδίωξη πυρπόλησης ανθρώπων που φαίνονται από το τζάμι να είναι μέσα στο κατάστημα είναι ανατριχιαστική. Πως θα μπορέσουν να ξανα-αντικρίσουν τον κόσμο, ποιά δικαιολογία μπορεί να υπάρξει για το έγκλημα; Γιατί αυτή η πράξη είναι εγκληματική.    

 Καί πέρα από εμάς στον πλανήτη, οι εξελίξεις τρέχουν τόσο γρήγορα που δεν τις αντιλαμβανόμαστε, περιχαρακωμένοι στη δική μας μικρο-πραγματικότητα. Παρακολουθώ τη συζήτηση από τη Βουλή, δεν θα μπώ στην ουσία των όσων συζητούνται αλλά θα σταθώ στό ότι σήμερα, περίμενα να μήν λείπει κανένας βουλευτής από τη θέση του, να συμμετέχουν όλοι και όχι να παρουσιαστούν διατεταγμένα την ώρα της ψηφορίας όπως κάνουν πάντα.    

 Ας είναι ελαφριά η γή που θα σκεπάσει τα τέσσερα νέα παιδιά….   

 During the last 20 days, we have difficulty to get to grasps with everything that happens at rocket al speed around us, to assimilate, to understand the impact that all this will have on our  lifes as of Monday 03/05/2010. Is this all or more disasters are on their way?     

If confirmed by the Justice Inspector’s  investigation, the witnesses descriptions’ in twitter and blogs of the yesterday riots,  then we must ask ourselves if what kind of a society have we become.  The lack of any trace of  empathy for the encaged young persons  in the burning building, who desperately called for help, by the passing by demonstrators,  the deliberate arson of people,  whom arsonists saw through the glass windown is horrifying.  How these persons will look at people, what justification can there be for their criminal acts? Because theirs acts  criminal.   

And beyond our little dot on earth, the planet moves forward, developments affecting us take place far away,  so fast that  we are not able to learn about them, to follow them , to understand them, entrenched in our own mini-reality. Watching the debate taking place now at the Greek Parliament before the vote for the MOU, I will not comment on the substance of the  discussions, but I will mention that today, at least, I expected that no Member of the Greek Parliament would be absent and that all would attend these critical discussions and not show up only at the voting time, as they usually do.  

 Let the soil that will cover the four young persons be light ….

Πώς θα βρώ έγκυρη ιατρική πληροφόρηση για τον καρκίνο και άλλα θέματα υγείας; How do I find trusted medical information about cancer and other diseases?

To θέμα της ιατρικής πληροφόρησης στη χώρα μας δεν είναι τόσο απλό, διότι δεν υπάρχει έγκυρη ιατρική πληροφόρηση για τους πολίτες, που να παρέχεται από τους κρατικούς φορείς υγείας, καθώς και σύστημα αξιολόγησης των παρεχομένων ιατρικών πληροφοριών.

Μέχρι πρίν από μερικά χρόνια, άν ήθελε κάποιος να μάθει για κάποιο ιατρικό θέμα που τον απασχολούσε, θα έψαχνε σε εγκυκλοπαίδεια ή βιβλία εκλαϊκευμένης ιατρικής. Σήμερα ο ενδιαφερόμενος έχει την δυνατότητα να βρεί την ενημέρωση που χρειάζεται σε λίγα λεπτά στο διαδίκτυο, αρκεί να έχει τουλάχιστον βασική κατάρτιση σε ιατρική ορολογία, να γνωρίζει Αγγλικά και οπωσδήποτε την χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή και αναζήτησης και διαφύλαξης πληροφοριών από το διαδίκτυο. Αρα σήμερα που η πληροφόρηση, ιδιαίτερα για ένα πολύ γρήγορα εξελισσόμενο τομέα, όπως η ιατρική, υπάρχει κατά πολύ μεγάλο μέρος κυρίως στο ιντερνέτ, η διαθεσιμότητά της είναι μεν ελεύθερη για όλους, αλλά σ’αυτήν φθάνουν μόνον όσοι έχουν τις κατάλληλες γνώσεις και δεξιότητες ή έχουν κάποιον άλλον να τους βοηθήσει.

Ξαφνικά, τα τρία τελευταία χρόνια, οι Ελληνικές ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης άρχισαν να αυξάνονται, παραμένουν όμως λίγες , με ελάχιστες χρηστικές δυνατότητες, αρκετές με κακό τεχνικό υπόβαθρο. Η ενημέρωση που προσφέρουν είναι κυρίως μεταφρασμένες γενικές ειδήσεις ιατρικού περιεχομένου, και όχι εξειδικευμένη ιατρική πληροφόρηση. Μερικές προσφέρουν και Ελληνικά νέα από τον τομέα υγείας. Οσον αφορά τις ιστοσελίδες των Ελληνικών οργανώσεων ασθενών, η ιατρική ενημέρωση για την ασθένεια που εκπροσωπούν είναι βασική ή δεν προσφέρεται και κυρίως δεν ενημερώνεται τακτικά. Καμμία δεν προσφέρει πλήρη  κατάλογο συνδέσμων πρός portals και ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης για την/τις ασθένεια/ες που εκπροσωπούν.

Ο ασθενής που δεν έχει εμπειρία στην αναζήτηση μέσω διαδικτύου και δεν γνωρίζει που να απευθυνθεί, βρίσκεται αντιμέτωπος με πληθώρα πληροφοριών. Πώς θα μπορέσει ο ενδιαφερόμενος να ξεχωρίσει τις έγκυρες; Ο κανόνας είναι να βασισθεί στις πληροφορίες που παρέχουν οι επίσημες ιστοσελίδες κρατικών φορέων, οργανισμών, νοσοκομείων ή επιστημονικών οργανώσεων. 

Από τί όμως εξαρτάται η εγκυρότητα μιας πληροφορίας; Από το ποιός την παρέχει, την ιδιότητά του, τη αξιολόγησή της από άλλους ειδικούς και την πιστοποίησή της. Η πιστοποίηση των ιστοσελίδων ιατρικού περιεχομένου δεν είναι υποχρεωτική, αλλά οι ιστοσελίδες που φέρουν την πιστοποίηση της ΗΟN-Health on the Net Foundation (http://www.hon.ch/HONcode/Patients/intro.html)  δείχνουν ότι έχουν περάσει ένα έλεγχο συγκεκριμένων σημείων. Η πιστοποίηση ΗΟΝCode εξασφαλίζει ότι οι ιστοσελίδες τηρούν βασικά πρότυπα δεοντολογίας σχετικά με την παρουσίαση της πληροφορίας και βοηθούν τους αναγνώστες να γνωρίζουν πάντοτε την πηγή και τον σκοπό της παρεχομένης πληροφόρησης.

Σύμφωνα με την ΗΟΝ οι εξής αρχές οφείλουν να διέπουν την παροχή ιατρικών πληροφοριών από ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης:

1.    Η Ιδιότητα των συγγραφέων: κάθε κείμενο οφείλει να αναφέρει τον συγγραφέα και την ιδιότητά του

2.   Συμπληρωματικότητα: η πληροφόρηση οφείλει να συμπληρώνει και όχι να αντικαθιστά την σχέση γιατρού-ασθενούς.

3.   Δημοσίευση της πολιτικής διαφύλαξης της ιδιωτικότητας των προσωπικών πληροφοριών που υποβάλλονται από τους επισκέπτες: οι ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης οφείλουν να τηρούν αυστηρά τους κανόνες δεοντολογίας όσον αφορά τα προσωπικά δεδομένα των επισκεπτών

4. Πηγές της παρεχόμενης πληροφόρησης και ημερομηνία δημοσίευσης/τελευταίας ενημέρωσης : κάθε άρθρο/είδηση οφείλει να παρέχει πλήρη στοιχεία των πηγών της και της ημερομηνίας δημοσίευσης ή τελευταίας ενημέρωσης

5. Επιχειρήματα για τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα προϊόντων, θεραπειών και υπηρεσιών: Στην περίπτωση που αναφέρονται προϊόντα, θεραπείες ή υπηρεσίες δεν αρκεί η απλή αναφορά των πλεονεκτημάτων ή των μειονεκτημάτων τους θα πρέπει να παρέχονται ταυτόχρονα τα επιχειρήματα που τα στηρίζουν

6.  Η διευκόλυνση της πρόσβασης στην πληροφορία με την αναφορά του υπευθύνου της ιστοσελίδας και της διεύθυνσης επικοινωνίας

7.    Τον σαφή διαχωρισμό του περιεχομένου από τις διαφημίσεις

8.   Την αναφορά των πηγών χρηματοδότησης της ιστοσελίδας.

Η ΗΟΝ συστήνει στους ασθενείς και γενικά τους ενδιαφερομένους για ιατρική πληροφόρηση να τηρούν τους εξής κανόνες κατά την αναζήτηση ιατρικών πληροφοριών από το διαδίκτυο:

• Να επιλέγουν τις ιστοσελίδες αναγνωρισμένων κρατικών οργανώσεων π.χ. νοσοκομείων, πανεπιστημίων, κ.ά.
• Να ζητήσουν από το γιατρό τους να τους δώσει τις διευθύνσεις μερικών έγκυρων ιστοσελίδων
• Να χρησιμοποιήσουν την  εφαρμογή WRAPIN  για την σύγκριση διαφορετικών πηγών ιατρικής ενημέρωσης
• Να χρησιμοποιήσουν την εφαρμογή που παρέχει η ιστοσελίδα της HΟΝ για να ελέγξουν άν μια ιστοσελίδα πληροί τις οκτώ αρχές της HONcode και άν περιλαμβάνεται  στις πιστοποιημένες ΗΟΝCode ιστοσελίδες.
• Διαβάστε την πολιτική διαφύλαξης απορρήτου των στοιχείων των επισκεπτών για να πληροφορηθείτε για το πώς τα χρησιμοποιούν.
• Να είναι πάντα προσεκτικοί και να μήν εμπιστεύονται υποσχέσεις άμεσης θεραπείας ή άλλες δηλώσεις που βασίζονται σε αποδεδειγμένα αποτελέσματα.
• Να αποφεύγουν την αγορά φαρμάκων μέσω ιντερνέτ, να ελέγχουν άν το επιτρέπει η νομοθεσία της χώρας  τους.
• Να μή χρησιμοποιούν ποτέ την πληροφόρηση που βρίσκουν στο ιντερνέτ ή αλλού ως ιατρική συμβουλή. Μόνον ο γιατρός σας μπορεί να σας δώσει την εξατομικευμένη ιατρική πληροφόρηση για την υγεία σας.
• Να μήν εμπιστεύονται τις online ιατρικές συμβουλές. Η παροχή ιατρικών συμβουλών μέσω διαδικτύου απαγορεύεται στην Ελλάδα, την Γερμανία και την Γαλλία. Μόνον ο γιατρός σας μπορεί να σας πληροφορήσει έγκυρα για τα αποτελέσματα των εξετάσεών σας, συζητήστε μαζί του πρίν να πάρετε αποφάσεις για την υγεία σας.
• Να χρησιμοποιούν την κριτική τους σκέψη. Να θυμούνται ότι το περιεχόμενο των ιστοσελίδων μπορεί να αλλάξει από την μια μέρα στην άλλη και ότι η HONcode δεν μπορεί να ελέγξει όλες τις αλλαγές.

Για όσους τυχόν δεν γνωρίζουν  τις Ελληνικές ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης αναφέρω ενδεικτικά  μερικές (άν υπάρχουν και άλλες ενημερώστε με σχόλιο να τις προσθέσω). Mια παρόμοια καταγραφή έχει νόημα άν έχει συνεχή ενημέρωση, διότι διαφορετικά σε λίγο καιρό θα είναι παρωχημένη λόγω της καθημερινής δημιουργίας νέων ιστοσελίδων:

Ελληνικές  ιστοσελίδες ιατρικής πληροφόρησης
www.hygeia.gr	η ιστοσελίδα του Ομίλου Υγεία έχει πέραν της χρηστικής πληροφόρησης για τα νοσοκοκομεία του Ομίλου και εγυκλοπαίδεια υγείας με άρθρα για ιατρικά θέματα που έχουν γράψει οι γιατροί του Ομίλου
www.healthview.gr	έμφαση στις διεθνείς ειδήσεις υγείας, προωθεί συζητήσεις για θέματα υγείας
www.iator.gr	ιατρική ενημέρωση και εμπορική προβολή εταιριών, υπηρεσιών στο χώρο της Υγείας.
www.iatro.gr	δημιουργεί ντοκυμαντέρ ενημέρωσης για θέματα υγείας και κοινωνικά σπότ   πρόληψης
www.iatronet.gr,	ενημέρωση από την ελληνική αγορά υγείας, την διεθνή, χρηστικές πληροφορίες για καταναλωτές
www.iatrotek.org	βάση δεδομένων της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών, με εγκεκριμένα Ελληνικά βιοϊατρικά περιοδικά που έχουν αποδελτιωθεί και των οποίων τά άρθρα διατίθενται από το iatrotek on line
www.in.gr	νέα ελληνικά και διεθνή, χρηστικές πληροφορίες
www.lung.gr	ανεξάρτηση σελίδα ενημέρωσης σχετικά με τις παθήσεις του Αναπνευστικού Συστήματος αλλά και τις εξελίξεις στην ιατρική ειδικότητα της Πνευμονολογίας.
www.medlook.net	ιατρική ενημέρωση και χρηστικές πληροφορίες
www.mednet.gr	ιστοσελίδα της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών με χρήσιμες χρηστικές πληροφορίες για γιατρούς αλλά και άλλους ενδιαφερομένους,  όπως το Ευρετήριο Επιστημονικών Ιατρικών Εταιρειών, η ιατρική νομολογία

Βέβαια για πλήρη, έγκυρη και συνεχώς ενημερωμένη πληροφόρηση θα πρέπει να ψάξει κάποιος σε ξένες έγκυρες  ιστοσελίδες και portals. Οι ιστοσελίδες αυτές δίνουν την δυνατότητα αναζήτησης με πολλούς τρόπους π.χ. ανά ασθένεια, φαρμακευτική ουσία, πάσχον μέρος του σώματος, κ.ά. Παραθέτω εδώ μερικές από τις σπουδαιότερες ιστοσελίδες ιατρικής ενημέρωσης, που περιέχουν ενημέρωση για όλες τις ασθένειες και βέβαια για τον καρκίνο:

Εγκυρες διεθνείς πηγές ιατρικής ενημέρωσης
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed	το pubmed είναι η βάση βιοϊατρικών δεδομένων από πολλές πηγές του National Center for Biotechnology Information-ΝCBI, εδώ θα βρείτε ότι νεώτερο δημοσιεύεται για κάθε ιατρικό θέμα
http://www.cochrane.org/	The Cochrane Collaboration είναι μια διεθνής , ανεξάρτητη, μή κερδοσκοπική οργάνωση περισσότερων από 27.000 συνεργατών από 100 και πλέον χώρες, που έχουν δεσμευθεί να προσφέρουν σύγχρονη και έγκυρη πληροφόρηση υγείας μέσω των εξι βάσεων δεδομένων Cochrane Database of Systematic Reviews Cochrane Central Register of Controlled Trials Cochrane Methodology Register Database of Abstracts of Reviews of Effects Health Technology Assessment Database NHS Economic Evaluation Database About The Cochrane Collaboration
http://www.library.nhs.uk/forpatients/	Η ιστοσελίδα της NHS Evidence Health Information Resources δηλ. της Εθνικής Βιβλιοθήκης Υγείας του Η.Β. προσφέρει μεγάλη ποικιλία υπηρεσιών και έχει ιδιαίτερη σελίδα πληροφόρησης για τους ασθενείς. Υπάρχει ευρετήριο ασθενειών.
www.bmj.com	εδώ μπορείτε να βρείτε τα πλήρη κείμενα άρθρων που έχουν δημοσιευθεί στο εβδομαδιαίο  bmj, μπορείτε επίσης να εγγραφείτε δωρεάν για να λαμβάνετε την ενημέρωση που σας ενδιαφέρει με μαίηλ
http://www.nice.org.uk	http://www.nice.org.uk/getinvolved/patientandpublicinvolvement/patient_and_public_involvement.jspΣτην ιστοσελίδα του Νational Institute  for Health and Clinical Excellence  του ΗΒ θα έχετε εύκολη πρόσβαση σε έγκυρες και υψηλής ποιότητας κλινική και μη κλινική πληροφόρηση υγείας και κοινωνικής πρόνοιας
www.merck.com	Στη διαδικτυακή βιβλιοθήκη της Μerck θα βρείτε πληροφόρηση για κάθε ασθένεια σε καλογραμμένα άρθρα με πινακες, σχεδιαγράμματα και εικόνες
http://health.nih.gov/	Tα National Institutes of Health (NIH), ως τμήμα του Υπουργείου Υγειας των ΗΠΑ αποτελούν τους βασικούς φορείς έρευνας και πληροφόρησης για θέματα υγείας. Τα ΝΙΗ και επιστημονικά κέντρα είναι 27,   μεταξύ αυτών είναι η National Library of Medicine των ΗΠΑ, μια από τις μεγαλύτερες βάσεις επιστημονικής ιατρικής πληροφόρησης, το Center for Information Technology  που παρέχει, συντονίζει και διαχειρίζεται τεχνολογίες πληροφορικής και υπολογιστικής επιστήμης στην βιο- ιατρική
http://www.cancer.gov/	To Νational Cancer Institute είναι βασική πηγή πληροφόρησης για όλα όσα αφορούν τον καρκίνο, περιέχει και εκλαϊκευμένη βασική πληροφόρηση σε power point ή pdf, καθώς και λεξικό ογκολογικής ορολογίας και λεξικό φαρμάκων  για να καταλάβετε ιατρικούς όρους που δεν γνωρίζετε
www.cancer.net	H ιστοσελίδα Cancer.Net της ASCO-American Society of Clinical Oncology δημιουργήθηκε για να  παρέχει στους ασθενείς και τους φροντιστές τους σύγχρονη  πληροφόρηση για τον καρκίνο. Ολα τα δημοσιευμένα άρθρα έχουν  προηγούμενα εγκριθεί από ογκολόγο ώστε οι ασθενείς και οι οικογένειές τους να βρίσκουν έγκυρη πληροφόρηση  για τα θέματα που τους απασχολούν ώστε να μπορούν να αποφασίσουν για θέματα που αφορούν την περίθαλψή τους.
http://www.cancer.org	H ιστοσελίδα της American Cancer Society προσφέρει πολλές πληροφορίες για όλες τις μορφές καρκίνου για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους από την διάγνωση μέχρι την αποθεραπεία.