Αρχείο

Posts Tagged ‘health 2.0’

Doctors2.0 & You – Patients: Evangelists or Rock Stars? – Doctors: Paternalistic or Partners & Educators? -Part 1

I met Denise Silber (aka @health20Paris) online at the weekly healthcare in social media tweetchat #hcsmeu in 2010.  I had also heard about her from my good friend Nicos Papachristou (@ehealthgr), who had participated  at the 2010 Health2.0 conference.

So, when I saw in February 2011 the announcement of Doctors2.0 & You in my twitter timeline and visited www.doctors20.com, I decided that it was a conference I would like not only to attend but also, if possible, to convince some Greek doctors to participate.

Shortly before the conference, we had the opportunity to meet on the occasion of the TAIEX/P2P conference in Brussels in May, in which we were both speakers. I was very pleased to meet a lively, sociable, cosmopolitan and well informed lady passionate about her work.

When Denise invited me to participate in the second workshop on the new relation patient-doctor  at the 2011 venue of Doctors2.0 & You and share the panel with Gilles Frydman (@gfry), the founder of  ACOR, the online closed communities of cancer patients and  co-founder of the Society for Participatory Medicine, I was thrilled  to share views with a personality of the e-patient movement. Peter Becznik, the Hungarian Doctor and founder of a Facebook community of pacemaker bearing patients would the third panelist.

These were my thoughts,  in the RER train that brought me from the Charles de Gaulle Airport to Cite Universitaire Internationale, where the conference took place. When I arrived, the workshop had already started.

As I took hastily  my  place in the panel, I was surprised to see many more persons besides panelists Gilles Frydman and Peter Becznik. I saw some persons who reminded me of twitter “friends” and yes, next to me was Dr. Bryan Vartabedian from USA (@Doctor_V), whose outspoken blog 33 charts I follow, Angel Gonzalez, also an e-patient and marketeer (@Angel189) of Ideagoras from Spain and one of #hcsmeu fans and  Dr. Franz Wiesbauer, co-founder of Medcrunch (@medcrunch) from Austria, an acquaintance from twitter and from their blog. Well, that was a dream team to discuss about the new patient-doctor relationship!

Workshop B-The new patient-doctor relation at “Doctors 2.0 & You” International Conference – Paris France-Wednesday, June 22, 2010

Participants: Kathi Apostolidis, Peter Becznik, Gilles Frydman, Angel Gonzalez, Dr. Bryan Vartabedian, Dr. Franz Wiesbauer

The changes in the relation of patients to their doctors was a topic of great interest for the participants of the conference, as the two workshops, on the same topic, that were held on Wednesday, June 22, 2011, prove. One might ask why these two workshops attracted so much interest? The question seems reasonable, since neither patients nor doctors  were majorities among the participants of the two workshops, in fact I would say that they were minorities among the various categories of participants.

The emergence of a new kind of patient, still slow moving in Europe but steadily growing, who arrives at a medical appointment

  • having already googled his symptoms,
  • having discussed his findings on the internet  with family, friends and his online buddies in social media,
  • who has searched his/her doctor profile on the internet to learn about his/her education, practice, experience and research,
  • who comes armed with a list of questions about his/her condition and possible therapeutic options,
  • who dares to argue with the physician about procedures, adverse events, asking detailed questions on which he expects concrete and accurate answers,

is a new reality to which the still paternalistic medical profession in continental Europe is not prepared  to face. Doctors are often startled by patients who ask well framed and to the point questions on their condition. We have many examples of doctors who are uncomfortable to deal with these patients, since now it is not so easy to talk down to an educated, health literate patient, who will answer with facts and arguments, enough to baffle any not up-to-the-minute informed physician.

The factor that revolutionizes the secular physician-patient relationship is nothing else but the accessibility of knowledge brought at the fingertips of patients via high speed internet! The internet creates a new divide in healthcare accessibility, since the patients who are digitally and health literate, have more options to learn about their disease, specialist physicians, specialized medical centres, new therapies, connect with other patients around the world to learn about impact of new treatments.

Some of the issues discussed during the workshop were:

  • How doctors explain the disease and communicate the diagnosis to patients?
  • Conficts between physician’s obligation to accurately inform the patient and time constraints from fixed medical appointments.
  • How patient-doctor communication should be made? Are medical terms acceptable or should everything be communicated in lay terms.
  • How to improve health and digital literacy of patients?
  • Are there e-patients in Europe? How they differ from their counterparts in US and anglo-saxon world? Which are their activities? How to engage with them?
  • Where do expert patients connect? Is Facebook the right platform? Is privacy an issue with patients in the US and Europe?
  • How listservs create expert cancer and rare disease communities, Acor,Eurordis, Patients Like Me examples.
  • Patient demographics, ICT and healthcare
  • What do patients and doctors do in social media?
  • Should doctors assume an educator role in social media?

An extended summary of the discussion will follow in part 2 of this post.

Part 2-1st International Conference Medical Education Informatics-2o Mέρος-1o Διεθνές Συνέδριο Πληροφορικής στην Ιατρική Εκπαίδευση

Το 1o Διεθνές Συνέδριο Πληροφορικής στην Ιατρική Εκπαίδευση είχε για μένα περισσότερες από μια εκπλήξεις. Πρώτον, συγκέντρωσε πολύ κόσμο για πρώτη διοργάνωση συνεδρίου με τόσο εξειδικευμένο αντικείμενο, δεύτερον είχα την ευκαιρία να συναντήσω προσωπικά άτομα που έχω γνωρίσει οn line και τρίτο και αναμενόμενο να ακούσω ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις.

Αν και δεν το γνωρίζω ήμουν μάλλον η μόνη ομιλήτρια αλλά και η μόνη στο ακροατήριο που δεν είναι γιατρός, ούτε ασχολείται επαγγελματικά με την πληροφορική ή την εκπαίδευση, αλλά απλά ένας πολίτης που ενδιαφέρεται για τα θέματα υγείας. Παρόμοια συνέδρια στο εξωτερικό συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον όχι μόνον των ειδικών της ιατρικής εκπαίδευσης και της πληροφορικής,   αλλά και των  φοιτητών, των ασθενών και των οργανώσεων ασθενών, διότι το περιεχόμενο, οι μέθοδοι και η πρακτική άσκηση της ιατρικής εκπαίδευσης αντανακλά στους ίδιους.  Είχαν την ευκαιρία να μάθω ότι η ιατρική πλέον δεν διδάσκεται μόνον από βιβλία αλλά κυρίως με εφαρμογές πληροφορικής, που ναί, πολλές από αυτές που παρουσιάσθηκαν είναι έργο Ελλήνων επιστημόνων ιατρικής και πληροφορικής.

Επί πλέον, διαπίστωσα ότι η  “ενήμερη συμμετοχική λήψη αποφάσεων στην ιατρική”*  (informed shared medical decision making) ή  SDM  για συντομία,  από κοινού με τον ασθενή και τον θεράποντα γιατρό του, ενδιαφέρει και άλλους στη χώρα μας.

Ο κος Πέτρος Κωσταγιόλας, Λέκτορας στο Τμήμα Αρχειονομίας-Βιβλιοθηκονομίας, του Ιονίου Πανεπιστημίου, με την παρουσίαση του με θέμα “An information behaviour framework for informed and involved patients for clinical decisions: the role of Web 2.0 in shared decision-making μίλησε, εξ όσων γνωρίζω για πρώτη φορά σε συνέδριο,   με κατανοητό τρόπο για  την “ενήμερη συμμετοχική λήψη αποφάσεων στην ιατρική” , και αναφέρθηκε στη πατερναλιστική άσκηση της ιατρικής, όπου οι γιατροί λαμβάνουν τις αποφάσεις για την ακολουθητέα θεραπεία και οι ασθενείς περιορίζονται σε ένα παθητικό ρόλο. Αυτός ο τρόπος άσκησης της ιατρικής έχει γερές βάσεις στη κοινωνία και αποδεικνύεται από σχετική έρευνα. Σημείωσε τις αλλαγές που φέρνει το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στη σχέση γιατρού-ασθενούς που οδηγούν στην ενεργότερη συμμετοχή του ασθενή στη λήψη ιατρικών αποφάσεων για τη καταλληλότερη θεραπευτική επιλογή.  Ανέφερε πρόσφατες έρευνες που διαπιστώνουν ότι οι ενήμεροι ασθενείς έχουν καλλίτερα αποτελέσματα υγείας από εκείνους που είναι παθητικοί δέκτες ιατρικών αποφάσεων  και ότι οι ενήμεροι ασθενείς επιλέγουν μη επεμβατικές θεραπευτικές πράξεις όταν δεν είναι απολύτως αναγκαίο, μειώνοντας ταυτόχρονα το κόστος των υπηρεσιών υγείας.

Με τον κο Κωσταγιόλα είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων στα διαλείμματα του συνεδρίου σχετικά με το πώς μπορεί να εισαχθεί στη κλινική πράξη η SDM, πως μπορούμε να αρχίσουμε μια ομάδα συζήτησης, ποιοί άλλοι πανεπιστημιακοί, γιατροί και ασθενείς ενδιαφέρονται και συμφωνήσαμε να τη συνεχίσουμε.

Η κα Μargaret Hansen, Associate Professor at the School of Nursing and Health Professions-University of San Francisco/USA παρουσίασε (Integrating Education, Research and Human Caring via Web 2.0 for Healthcare Professionals) τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην επαγγελματική εκπαίδευση και αναφέρθηκε στο δισταγμό διδασκόντων να υιοθετήσουν και να ενσωματώσουν τα νέα αυτά μέσα στη διδασκαλία τους, παρά το γεγονός ότι οι φοιτητές τους τα χρησιμοποιούν ευρέως.  Η Καθ. κα Μ. Hansen τόνισε τη σημασία της επικοινωνίας στη καθημερινή πρακτική της νοσηλευτικής, και το πώς η τεχνολογία και η χρήση των εργαλείων web2.0 μπορούν να βελτιώσουν τη διδασκαλία και την πρακτική άσκηση της νοσηλευτικής. Aξίζει να σημειωθεί ότι έχει δημιουργήσει το πόρταλ νοσηλευτικής εκπαίδευσης http://www.m2hnursing.com που παρέχει συνδέσμους σε online εκπαιδευτικό υλικό νοσηλευτικής που έχει αναπτύξει ή χρησιμοποιεί στη διδασκαλία της.

Εγιναν πολλές ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις από Ελληνες πανεπιστημιακούς για τη χρήση εφαρμογών web2.0 στην ιατρική και νοσηλευτική εκπαίδευση, πόσες όμως από αυτές και σε ποιά έκταση χρησιμοποιούνται στη πράξη από τις Ιατρικές και Νοσηλευτικές Σχολές στη χώρα μας; Εχει αξιολογηθεί η χρήση τους ως προς την αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης που παρέχουν;  Ποιά είναι η άποψη των φοιτητών γι αυτό το νέο τρόπο εκπαίδευσης;  H κα Χαρίκλεια Χατζησεβαστού – Λουκίδου, συντονίστρια του Προγράμματος Αriadne μίλησε (Using mEducator technologies in transforming the medical curriculum in AUTH: the ARIADNE project/initiativeγια την εισαγωγή της τεχνολογίας στην ιατρική εκπαίδευση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με χρήση εφαρμογών εικονικών ασθενών.

Δεν γνωρίζω άν στο ακροατήριο συμμετείχαν φοιτητές ιατρικής/νοσηλευτικής αλλά στα σχόλια/ερωτήσεις που ακολούθησαν τις παρουσιάσεις δεν εντόπισα σχόλια φοιτητών…

Πολλές από τις εκπαιδευτικές εφαρμογές είναι διαθέσιμες και για κινητά ώστε οι φοιτητές να αξιοποιούν το χρόνο τους για μελέτη, όπου και άν βρίσκονται. Πολλές εφαρμογές  διαθέτουν δυνατότητα αυτο-αξιολόγησης και κυρίως υπάρχουν εξελιγμένες εφαρμογές με εικονικούς ασθενείς, των οποίων τα συμπτώματα καλούνται οι φοιτητές να διαγνώσουν και να προτείνουν θεραπεία. Μεταξύ των παρουσιάσεων για εφαρμογές εικονικών ασθενών ξεχώρισα αυτές του Terry Poulton,  Associate Dean for eLearning at St. George University of London  How VPs can change the curriculum  και του Νabil Zary, Associate Professor of Medical Simulation at Karolinska Institutet,  Virtual Patients – a swiss knife in medical education?

Τέλος, η παρουσίασή μου στο συνέδριο ήταν ενταγμένη στην ενότητα The Health Portals & Communities of Practice με θέμα Patients and Doctors in Web2.0 & Social Media , και αφορούσε το πώς οι γιατροί και οι ασθενείς χρησιμοποιούν το web2.o και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Oι γιατροί χρησιμοποιούν το διαδίκτυο προκειμένου να επικοινωνήσουν με άλλους επαγγελματίες υγείας, να συζητήσουν μέ άλλους γιατρούς ωρισμένα δύσκολα περιστατικά, να ενημερώσουν το κοινό για θέματα της ειδικότητάς τους, ή απλά να συζητήσουν με άλλα μέλη της διαδικτυακής κοινότητας. Οι ασθενείς το χρησιμοποιούν κυρίως για ενημέρωση για συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας που απασχολεί τους ίδιους ή κάποιο μέλος της οικογένειάς τους, για να επικοινωνήσουν με άλλους ασθενείς που αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα υγείας  για να πάρουν πληροφορίες για γιατρούς, νοσοκομεία και θεραπείες, να ανταλλάξουν απόψεις.

Γενικά το συνέδριο ήταν πολύ ενδιαφέρον και πιστεύω ότι θα υπάρξει συνέχεια.

* Η  συμμετοχική ή από κοινού λήψη αποφάσεων είναι μια διαδικασία συνεργασίας γιατρού και ασθενούς που επιτρέπει στους ασθενείς και τους γιατρούς τους να συναποφασίσουν για τη θεραπεία, λαμβάνοντας υπόψη την άριστη διαθέσιμη επιστημονική γνώση, καθώς και τις αξίες και τις προτιμήσεις του ασθενούς.   (Informed Medical Decisions Foundation).

Σχετικά:

1st International Conference Medical Education Informatics-1o Διεθνές Συνέδριο Πληροφορικής στην Ιατρική Εκπαίδευση

Mερικές από τις εφαρμογές που παρουσιάσθηκαν:

Τhe MORMED Project – a multilingual thematic community platform for rare diseases as a service to groups of interested users-pilot in Lupus community

mEducator Best Practice Network (BPN) Multi-type content repurposing & sharing in Medical Education

Ariadne Share and Reuse of Learning Resources

MEFANET Medical Faculties Network

HealthInformaticsBlog  latest news and developments in the field of Health Informatic by Dr. Chris Paton/New Zeeland

Webicina The Social MEDia Course first university elective course focusing on medicine and social media for medical and public health students

www.imop.gr Moνάδα Μελέτης Ουρολογικών Παθήσεων http://www.mei2012.org/files/Hatzichristou.pdf

Projet UMVF L’Université Médicale Virtuelle Francophone (UMVF) a pour objectif de favoriser les usages pédagogiques des Technologies de l’Information et de la Communication pour les formations initiales et continues des professionnels de santé.

WEB-SP Web-based simulation of Patients

1st International Conference Medical Education Informatics-1o Διεθνές Συνέδριο Πληροφορικής στην Ιατρική Εκπαίδευση

Στη Θεσσαλονίκη θα γίνει στο τέλος της εβδομάδας, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ένα πολύ σημαντικό συνέδριο που αφορά δύο γνωστικά πεδία: την ιατρική εκπαίδευση και την πληροφορική, που τώρα πλέον έχουν ενσωματωθεί σε ένα νέο: την πληροφορική στην ιατρική εκπαίδευση (medical education informatics), το 1st International Conference Medical Education Informatics.

 Τι ακριβώς όμως κρύβεται πίσω από τον όρο medical education informatics? Αναπόφευκτα, με την εισαγωγή της τεχνολογίας στην ιατρική με πολλά εξελιγμένα διαλειτουργούντα συστήματα όπως η αξονική και η μαγνητική τομογραφία, & άλλα συστήματα ιατρικής απεικόνισης, συστήματα μετρήσεων, συστήματα διαχείρισης όπως το ηλεκτρονικό αρχείο ασθενούς, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, κ.ά. δημιουργούν απαίτηση για εξειδικευμένες γνώσεις ιατρικής πληροφορικής από τους επαγγελματίες υγείας.  H κατάρτιση των γιατρών στην ιατρική πληροφορική, δηλ. στο γνωστικό πεδίο που ασχολείται με  την απόκτηση, αποθήκευση, χρήση, αναδιανομή των ιατρικών πληροφοριών δηλ. την εφαρμογή της τεχνολογίας της πληροφορίας θεωρείται σήμερα απολύτως αναγκαία για την άσκηση του επαγγέλματός τους. Πρόκειται για ένα ευρύ, διεπιστημονικό πεδίο, το οποίο καλύπτει ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία, πρόσβαση σε γνωσιακές βάσεις πληροφόρησης, ψηφιακές βιβλιοθήκες, συστήματα ψηφιακής απεικόνισης, τηλεϊατρική, υποστήριξη λήψης αποφάσεων στη κλινική πρακτική, και πολλά άλλα. 

 Επειδή πρόκειται για ένα νέο τομέα τα όρια της  ιατρικής πληροφορικής είναι ασαφή. Υπάρχουν ήδη προγράμματα σπουδών ιατρικής πληροφορικής αλλά και ενσωμάτωση σχετικών μαθημάτων σε σπουδές ιατρικής. Από τα πιο γνωστά προγράμματα εκπαίδευσης στην ιατρική πληροφορική είναι τα προγράμματα που προσφέρει το Πανεπιστήμιο Stanford και η ΝLM-National Libraries of Medicine των ΗΠΑ.

Το 1o Διεθνές Συνέδριο Πληροφορικής στην Ιατρική Εκπαίδευση στη χώρα μας διοργανώνεται με την υποστήριξη του ερευνητικού έργου με τίτλο Multi-type Content Repurposing and Sharing in Medical Education (mEducator) που συντονίζεται απο τον Καθ. κο Παναγιώτη Μπαμίδη. Το mEducator έχει ώς αντικείμενο την εφαρμογή και την κριτική αξιολόγηση των υπαρχόντων προτύπων στο τομέα του e-learning ώστε να διευκολυνθεί η αναζήτηση, καταχώρηση, χρήση και αναδιανομή αξιόπιστου περιεχομένου ιατρικής εκπαίδευσης στα Ευρωπαϊκά ιδρύματα ανωτάτης εκπαίδευσης.

Το διήμερο Διεθνές Συνέδριο “Medical Education Informatics 2012” θα γίνει στη Θεσσαλονίκη, την Παρασκευή 6 και Σάββατο 7 Απριλίου 2012, στο Κτίριο ΚΕΔΕΑ εντός της Πανεπιστημιούπολης της Θεσσαλονίκης. Στο συνέδριο θα συμμετάσχουν διακεκριμένοι επιστήμονες από την Ευρώπη και την Αμερική. Οι διοργανωτές με ετίμησαν καλώντας με να μιλήσω για τη χρήση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους γιατρούς και τους ασθενείς. Η παρουσίαση μου είναι ενταγμένη στην ενότητα Τhe Health Portals & Communities of Practice. Στο ίδιο πάνελ θα συμμετέχουν και δύο ομιλητές που γνωρίζω, ο Μiguel Cabrer και ο Νίκος Παπαχρήστου.

Ο  Μiguel Cabrer, CEO and Founder of Medical Exchange MEDTING, τον οποίο γνώρισα πέρυσι στο Διεθνές συνέδριο http://www.doctors20.com για τη χρήση του διαδικτύου και των social media από τους γιατρούς και τους ασθενείς, στο οποίο είμαστε ομιλητές, θα παρουσιάσει το πόρταλ MEDTING.  Το  Μedting είναι η διαδικτυακή πλατφόρμα που επιτρέπει στους γιατρούς να μοιραστούν ιατρικές απεικονίσεις και βίντεο και να δημιουργήσουν διαδικτυακά κλινικά περιστατικά αλλά και να δημιουργήσουν ιατρικό κοινωνικό δίκτυο συνεργασίας για ιατρικά περιστατικά, ανταλλαγή γνώσεων και να αναζητήσουν δεύτερη γνώμη.

Ο Νίκος Παπαχρήστου, με τον οποίο μοιραζόμαστε τον  προβληματισμό για τα συμβαίνοντα στην υγεία και αρχίσαμε τη πρώτη διαδικτυακή συζήτηση για την υγεία #opnhealth στο twitter  και το Facebook, θα παρουσιάσει τη δουλειά που κάνει αθόρυβα στο τομέα του,τα Βιοϊατρικά Εργαστήρια, εδώ και μερικά χρόνια, στον ιστότοπο http://www.bmlabs-mag.gr/.

Aξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ των σημαντικών ομιλητών του συνεδρίου είναι ο Guenther Eysenbach,  Senior Scientist at the Centre for Global eHealth Innovation at the University Health Network (TorontoCanada), and Associate Professor in the Department of Health Policy, Management and Evaluation at the University of Toronto. O Guenther Eysenbach, με τον οποίο έχουμε γνωριστεί διαδικτυακά, μέσω του JMIR-Journal of Medical Internet Research, του οποίου είναι συνιδρυτής και αρχισυντάκτης,  και του διεθνούς συνεδρίου Μedicine2.0, που διοργανώνει θα παρουσιάσει το θέμα “The use of social media to disseminate and filter new research findings”.

Μπορείτε να δείτε το προφίλ των σημαντικών ομιλητών (keynote speakers) και το θέμα που θα παρουσιάσουν. Μερικά από τα θέματα του διήμερου συνεδρίου που με ενδιαφερουν ιδιαίτερα είναι τα εξής:

Σχετικά:

http://blog.e-healthgr.com/mei2012/

The Impact of E-Learning in Medical Education - Jorge G. Ruiz, MD, Michael J. Mintzer, MD, and Rosanne M. Leipzig, MD, PhD

Συμμετοχή ασθενών σε ιατρικά συνέδρια-Patient participation in medical conferences

 Οι ασθενείς και οι φροντιστές τους που ασχολούνται με τον ακτιβισμό υγείας, οι e-patients, (ναί  έχουμε αρκετούς και ίσως πολύ περισσότερους από αυτούς που γνωρίζω) και τα μέλη οργανώσεων ασθενών έχουν σήμερα πολλές ευκαιρίες για να εκπαιδευθούν,  ενημερωθούν για τις ιατρικές εξελίξεις , για να αναπτύξουν τις δεξιότητες τους για θέματα advocacy, να δικτυωθούν, συμμετέχοντας σε ιατρικά συνέδρια, σε συνέδρια health advocacy (προάσπισης δικαιωμάτων των ασθενών), σε συνέδρια διοίκησης και οργάνωσης υπηρεσιών υγείας, e-health, της χρήσης κοινωνικών δικτύων στην υγεία, κ.ά.

 Η συμμετοχή των ασθενών σε συνέδρια με θεματολογία ιατρική/υγείας/προάσπισης δικαιωμάτων ασθενών σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Patient View είναι ένας από τους βασικούς τρόπους ενημέρωσης, κατάρτισης και δικτύωσης των ασθενών. Είναι όμως η συμμετοχή των ασθενών εύκολη γιά όλους όσους το επιθυμούν; Δυστυχώς όχι.

 Τα περισσότερα ιατρικά συνέδρια στη χώρα μας απευθύνονται αποκλειστικά σε επαγγελματίες υγείας, έχουν υψηλό κόστος συμμετοχής, και συχνά διεξάγονται σε μέρη με τουριστικό ενδιαφέρον δηλ. μακριά από συγκοινωνιακά κέντρα.  Οσο για τα διεθνή συνέδρια, το κόστος ταξειδίου και παραμονής μαζί με το κόστος συμμετοχής, είναι απαγορευτικά για την συμμετοχή ασθενών και ακτιβιστών υγείας.

Ο λόγος είναι απλός: εκτός άν έχουν υψηλά εισοδήματα, οι ασθενείς και οι ακτιβιστές υγείας έχουν χαμηλά/μεσαία εισοδήματα που δεν επιτρέπουν αυτού του είδους τις δαπάνες. Εξ άλλου, οι ασθενείς και πρώην ασθενείς/ακτιβιστές υγείας έχουν ήδη δαπανήσει πολύ μεγάλο μέρος του διαθεσίμου εισοδήματός τους σε έξοδα περίθαλψης. Οι δυνητικοί χορηγοί υποτροφιών είναι συνήθως οι φαρμακευτικές και άλλες εταιρείες, στις οποίες όμως οι ανεξάρτητοι ασθενείς/ακτιβιστές υγείας δεν έχουν εύκολα πρόσβαση.

 Οσο για την ευρύτερη ενημέρωση, κυρίως ανά ασθένεια, αυτή επαφίεται στη καλή θέληση των οργανώσεων ασθενών. Οταν αποστέλλεται ενημέρωση για συνέδρια σε οργανώσεις ασθενών, συνήθως μένει στο γραφείο του Προέδρου και σπάνια ενημερώνονται τα μέλη για τη δυνατότητα συμμετοχής ή για το ότι οι διοργανωτές ενός συνεδρίου ενδιαφέρονται για ομιλητή. Η δικαιολογία γι αυτό είναι ότι η ενημέρωση από τους διοργανωτές φθάνει αργά, ότι δεν υπάρχει δυνατότητα (οικονομική/άλλη) για ενημέρωση μελών αλλά και ότι τα μέλη δεν ενδιαφέρονται (!!)…

 Οταν το 1998 πήγα σε ξενοδοχείο των Αθηνών όπου διεξαγόταν συνέδριο ογκολογίας με θεματολογία που με ενδιέφερε, (τηλεφωνικά μου είχαν πεί οι διοργανωτές πως η συμμετοχή είναι ανοικτή μόνον σε γιατρούς), οι υπεύθυνοι της υποδοχής βρέθηκαν σε αδυναμία να κατανοήσουν γιατί κάποια, που δεν είναι γιατρός, θέλει να παρακολουθήσει ιατρικό συνέδριο…. Τελικά κάλεσαν κάποιο γιατρό από το προεδρείο που μου έκανε ιερά εξέταση: γιατί θέλω να παρακολουθήσω τη συγκεκριμένη παρουσίαση, τι θα καταλάβω  ως ασθενής από ιατρικούς όρους, άν είμαι μέλος κάποιας οργάνωσης ασθενών (λές και είναι απαραίτητο να είσαι μέλος οργάνωσης για να ενημερωθείς!), πως θα χρησιμοποιήσω όσα μάθαινα, κ.ά. Τελικά βέβαια παρακολούθησα τη παρουσίαση που με ενδιέφερε και νομίζω ότι θα πρέπει να ήμουν από τους πρώτους ασθενείς που επεδίωξαν να ενημερωθούν σε ένα ιατρικό συνέδριο…

 Η συμμετοχή των ασθενών σε ιατρικά συνέδρια είναι μια εξέλιξη της τελευταίας δεκαετίας και άν δεν κάνω λάθος ξεκίνησε από τα συνέδρια ογκολογίας. Οι ασθενείς μπορούν να συμμετάσχουν αφού υποβάλλουν το φάκελλο υποψηφιότητας για παροχή υποτροφίας στα μεγάλα συνέδρια ογκολογίας στην Αμερική, την ΑSCO δηλ. το μεγάλο ετήσιο συνέδριο ογκολογίας της Αmerican Society of Clinical Oncology και το SABCS, το San Antonio Breast Cancer Symposium, το παγκόσμιο συνέδριο για τον καρκίνο του μαστού.  Οι συμμετοχές στα συνέδρια ογκολογίας αφορούν patient advocates, δηλ. ασθενείς-ακτιβιστές υγείας  που ενδιαφέρονται και προασπίζουν θέματα και δικαιώματα γύρω από την ασθένειά τους και είναι σε θέση να κάνουν διάχυση της ενημέρωσης που πήραν στην οργάνωση και την κοινότητα που ζούν/εργάζονται. Είναι πολύ σημαντική η διατύπωση αυτή, ιδιαίτερα με την συνεχή αύξηση διεθνώς, τη τελευταία πενταετία, ανεξάρτητων, με ισχυρή προσωπικότητα και «δυνατή φωνή» patient advocates που δεν ανήκουν σε καμμία οργάνωση ή σε μικρές διαδικτυακές κοινότητες ή δραστηριοποιούνται ανεξάρτητα στο διαδίκτυο μέσω των social media.

Στην Ευρώπη, η ΕSMO, Εuropean Society of Medical Oncology,καθώς και η ΕCCO από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, ακολουθώντας το πρότυπο της ASCO, διοργάνωσαν παράλληλο σεμινάριο ασθενών στο πλαίσιο του ετήσιου συνεδρίου τους. H συμμετοχή ασθενών διευκολύνθηκε από την χορήγηση υποτροφιών. Οι επιχορηγούμενοι για τη συμμετοχή τους ασθενείς είχαν δικαίωμα να παρακολουθήσουν μόνον το σεμινάριο ασθενών, όχι το επιστημονικό. Το αντικείμενο του σεμιναρίου αφορούσε ενημέρωση για τις τελευταίες ιατρικές εξελίξεις στις βασικές μορφές καρκίνου, παρουσίαση του έργου οργανώσεων ασθενών και θεματολογία σχετικά με τη βελτίωση των δεξιοτήτων των μελών οργανώσεων ασθενών για την προάσπιση των σκοπών τους. Από πέρυσι όμως το σεμινάριο ασθενών εντάχθηκε στο επιστημονικό πρόγραμμα με τίτλο “bioethics & patient advocacy” και αναγνωρίζεται ως CME-continuing medical education, και η συμμετοχή ασθενών καλύπτεται πλήρως, αλλά στη βάση de minimis.

 Θυμάμαι την έκπληξη των μελών ΔΣ οργάνωσης ασθενών στο οποίο συμμετείχα, όταν το καλοκαίρι του 2006, τους ανήγγειλα ότι  μου απονεμήθηκε υποτροφία για την συμμετοχή μου στο SAΒCS. Τους ήταν αδιανόητο γιατί ασθενής θα ενδιαφερόταν για τις ιατρικές εξελίξεις και την έρευνα στη διαγνωση και θεραπεία του καρκίνου του μαστού. Πίστευαν και πιστεύουν ότι οι ασθενείς δε χρειάζεται να ασχολούνται με ιατρικά θέματα: αυτά αφορούν το γιατρό!!!…….

 Εχοντας συμμετάσχει τη τελευταία δεκαετία σε πολλά ιατρικά συνέδρια καθώς και συνέδρια κατάρτισης patient advocates καί στελεχών μη κερδοσκοπικών οργανώσεων, έχω να παρατηρήσω τα εξής:

  •  οι διοργανωτές συνεδρίων στη χώρα μας συνήθως ενημερώνουν γραπτώς το προεδρείο Δ.Σ. των οργανώσεων ασθενών για τις διοργανώσεις που ετοιμάζουν και τη δυνατότητα δωρεάν παρακολούθησής τους από μέλη της οργάνωσης: άν είσθε μέλος μιας οργάνωσης ασθενών απαιτείστε από το Δ.Σ. να ενημερώνει έγκαιρα τα μέλη.
  • σήμερα υπάρχει το ιντερνέτ και δε χρειάζεται να περιμένετε να σας ενημερώσουν, ερευνήστε εσείς για τα συνέδρια που σας ενδιαφέρουν, επικοινωνήστε με τους διοργανωτές και ρωτήστε με ποιές προϋποθέσεις μπορείτε να συμμετάσχετε
  •  οι διοργανωτές συνεδρίων στη χώρα μας, μη γνωρίζοντας καλά το χώρο των οργανώσεων και των ακτιβιστών υγείας, δεν είναι σε θέση να επιλέξουν τον καταλληλότερο ομιλητή για το συνέδριό τους, γι αυτό συνήθως καλούν τον/την Πρόεδρο της οργάνωσης. Το άτομο αυτό, συχνά μπορεί να είναι πολύ αξιόλογο, αλλά να μήν είναι το πλέον κατάλληλο ως ομιλητής.
  • γνωρίζετε καλά ένα θέμα ή έχετε μια ιδέα που πιστεύετε ότι θα είναι ενδιαφέρουσα για τους συνέδρους ενός συνεδρίου. Οσο σπουδαία και να είναι η ιδέα σας, άν δεν την γνωρίζει κανείς, κανείς δε θα σας καλέσει να την παρουσιάσετε. Μη διστάζετε, επικοινωνήστε με τους διοργανωτές και την επιστημονική επιτροπή, μιλήστε για το πώς το θέμα σας θα συμπληρώσει το περιεχόμενο του συνεδρίου, πως θα ωφεληθούν οι σύνεδροι από αυτό, και ρωτήστε άν μπορούν να σας παραχωρήσουν χρόνο παρουσίασης.
  • τα σημαντικά συνέδρια στη χώρα μας και το εξωτερικό έχουν υψηλό κόστος συμμετοχής, για τα δέ συνέδρια εξωτερικού υπάρχει επί πλέον το κόστος ταξειδιού/διαμονής. Φροντίστε έγκαιρα να βρείτε χορηγούς, άν δεν μπορείτε να διαθέσετε τα απαιτούμενα χρήματα: δεν είναι τόσο δύσκολο όσο νομίζετε!!
  • για τα συνέδρια εξωτερικού απαιτείται άριστη γνώση της Αγγλικής γλώσσας, και μεγάλη εξοικείωση με την προφορική γλώσσα, επίσης ανάλογα με το θέμα, γνώση του εξειδικευμένου λεξιλογίου της θεματολογίας του συνεδρίου.
  • Οταν λέω άριστη γνώση της γλώσσας δεν εννοώ το good morning, how are you? Αλλά αγγλικά τόσα όσα να πάρεις άριστα σ΄εκείνα τα στρυφνά τέστ listening and comprehension του Proficiency και όσα χρειάζονται για να κάνεις μια επαγγελματική συζήτηση χωρίς να κομπιάζεις ή να ψάχνεις μετάφραση. O λόγος? Οι ομιλητές προέρχονται από διάφορες χώρες και όλων η προφορά και η γνώση της αγγλικής δεν είναι τέλεια, αφετέρου μιλούν για θέματα που γνωρίζεις λίγο και χρησιμοποιούν όρους που ίσως δεν έχεις ξανακούσει (αυτό διορθώνεται, στο ιντερνετ θα βρείς τις βασικές γνώσεις για κάθε ασθένεια, καθώς και λεξιλόγιο ιατρικών όρων που βέβαια θα φροντίσεις προηγούμενα να μάθεις π.χ www.webmd.com, www.patientslikeme.com). Ελλείψεις στα πιό πάνω μπορούν να σε κάνουν να αισθανθείς ότι έχασες το χρόνο σου αφού δε κατάλαβες τίποτα ή σχεδόν τίποτα…Αρα το να αξιολογήσεις ειλικρινά, το πόσο καλά γνωρίζεις τη γλώσσα και τα σχετικά με το θέμα του συνεδριου, είναι πολύ σημαντικό για την απόφαση συμμετοχής σου.
  • για τα περισσότερα συνέδρια σήμερα απαιτείται επίσης και υψηλό επίπεδο ψηφιακού αλφαβητισμού και εξοικείωσης με τα κοινωνικά μέσα διαδικτύου.Πολλές φορές είναι επιθυμητό οι υποτρόφοι να χρησιμοποιούν τα κοινωνικά μέσα διαδικτύου για την διάδοση του συνεδρίου. Σήμερα στα συνέδρια, οι σύνεδροι κάνουν live blogging & tweeting ότι συζητείται, ώστε να υπάρξει διάδοση της γνώσης στο διαδίκτυο και οι υπότροφοι υποστηρίζουν την επικοινωνία του συνεδρίου μέσω των κοινωνικών μέσων διαδικτύου (περισσότερα γι αυτό σε προσεχές post).

Είναι τα ανωτέρω λόγοι να σας εμποδίσουν να συμπληρώσετε την κατάρτισή σας ως έμπειρου ασθενούς (e-patient) ? Ασφαλώς όχι. Σε άλλο πόστ θα σας δώσω πληροφορίες για το πως θα προετοιμασθείτε για τη παρακολούθηση ενός ιατρικού συνεδρίου. Σήμερα, θα σας δώσω μια λίστα ιατρικών και άλλων συνεδρίων στα οποία αξίζει να φροντίσετε να εξασφαλίσετε συμμετοχή. Ακόμη και άν σας αρνηθούν, γράψτε ένα ευγενικό γράμμα στο Πρόεδρο του συνεδρίου και εξηγήστε τους λόγους για τους οποίους επιθυμείτε να το παρακολουθήσετε και πως σκοπεύετε να αξιοποιήσετε τα αποτελέσματα του συνεδρίου.

Στα συνέδρια δημιουργούνται τάσεις για το πως ασκείται η ιατρική, πως επικοινωνείται, πώς η τεχνολογία (ΤΠΕ) αλλάζει το τρόπο άσκησης της ιατρικής, στο πως η τεχνολογία βοηθά τους ασθενείς να ενημερωθούν περισσότερο και να φροντίσουν καλίτερα την υγεία τους.

Επειδή έχω συμμετάσχει στα παρακάτω συνέδρια και θεωρώ τις γνώσεις που πήρα όχι μόνον υψηλού, σε αρκετά μάλιστα μεταπτυχικού πανεπιστημιακού επιπέδου, αλλά και ότι άλλαξαν τη στάση μου σχετικά με το health advocacy, όχι μόνον τα συνιστώ, αλλά θεωρώ ότι είναι «σχολεία» στα οποία επιβάλλεται να φοιτήσουν οι έμπειροι ασθενείς (e-patients) και τα στελέχη των οργανώσεων ασθενών. Ετσι θα δημιουργηθεί και στη χώρα μας ένα φυτώριο e-patients και στελεχών οργανώσεων ασθενών που ίσως θα τους δώσουν μια νέα ώθηση….

Λοιπόν, υποθέτω ότι είσθε ήδη ένας έμπειρος ασθενής, ακτιβιστής υγείας, με εκτενή γνώση σχετικά την ασθένεια σας, ότι δραστηριοποιείστε είτε μέσα σε μια οργάνωση ασθενών, ή σε μια ομάδα στη περιοχή σας ή ακόμη στο διαδίκτυο, γνωρίζετε άπταιστα Αγγλικά, παίζετε στα δάκτυλα τα social media και θέλετε να μάθετε περισσότερα, διαβάστε λοιπόν παρακάτω τις επιλογές που παραθέτω και συμπληρώστε τις δικές σας, με συνέδρια

στα οποία πιστεύετε ότι αξίζει να συμμετάσχουμε.

Ενας χρόνος #opnHealth… One year of #opnHealth

Πέρασε κιόλας ένας χρόνος από τότε που μαζί με τον Νίκο Παπαχρήστου (@ehealthgr) και άλλους καλούς φίλους,  ξεκινήσαμε τo #opnHealth, δηλ.την ανοιχτή συζήτηση για την υγεία, τη παροχή υπηρεσιών υγείας, την e-health, τη Δημόσια Υγεία, τα social media στην υγεία,  τα οικονομικά και τις πολιτικές υγείας.

Το ενδιαφέρον μας αυτό είχε διαφορετικό ξεκίνημα για τον καθένα μας, ο Νίκος είναι τεχνόλογος ιατρικών εργαστηρίων και εργαζόμενος στο χώρο της υγείας, όσο για μένα προέρχομαι από επαγγελματικό χώρο εκτός υγείας αλλά συμβαίνει να έχω διπλή εμπειρία καρκίνου, και έχω χρησιμοποιήσει σε αρκετή έκταση τις δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας, και οι δύο όμως «βλέπουμε» τη παροχή υπηρεσιών υγείας στη χώρα μας με «άλλο» μάτι….θα έλεγα με περιέργεια ανατόμου…Oι άλλοι φίλοι είχαν είτε επαγγελματικό ή προσωπικό ενδιαφέρον για τα θέματα υπηρεσιών υγείας αλλά όλοι ήθελαν να ανοίξει η συζήτηση πέρα από το στενό επαγγελματικό τους ορίζοντα..

Το #οpnHealth στο twitter ξεκίνησε ώς δεκαπενθήμερο tweetchat, όμως δε συνεχίσθηκε έτσι, διότι διαπιστώσαμε στη συνέχεια ότι η εμπειρία στη χρήση του twitter και ειδικότερα του tweetchat είναι ακόμη περιορισμένη στη χώρα μας και στο χώρο της υγείας ακόμη περισσότερο… Γι’ αυτό επιλέξαμε να αφήσουμε το #οpnHealth ως μια ανοιχτή συζήτηση στο twitter, δημιουργήσαμε τη σελίδα #opnHealth στο Facebook  για όσους θέλουν να γράψουν κάτι περισσότερο ή δεν έχουν λογαριασμό στο twitter, πιστεύοντας ότι η  ανταπόκριση θα  ήταν μεγαλύτερη, άν απλά  δίναμε σε όλους τα ερεθίσματα για συζήτηση και  συμμετοχή.

Το #opnHealth δεν είναι η μόνη συζήτηση στα social media για την υγεία, είναι μέρος μιας μεγαλύτερης Eυρωπαϊκής συζήτησης της #hcsmeu δηλ. social media in healthcare in Europe, που είναι ένα εβδομαδιαίο tweetchat για θέματα υγείας. Το #hcsmeu έχει ήδη δημιουργήσει «παραρτήματα» σε πολλές χώρες (Η.Β., Ισπανία,Γαλλία, Γερμανία, Καναδάς, κ.ά. ) και το #opnhealth είναι η Ελληνική συζήτηση. Υπάρχει δε και ευρύτερο παγκόσμιο δίκτυο #hcsmglobal = social media in healthcare global στο οποίο συμμετέχει το #hcsmeu και τα παραρτήματά του, το #hcsm που είναι η Αμερικανική έκδοση και άλλες από Ασία και Αυστραλία. Με το τρόπο αυτό θέματα βιοηθικής, επικοινωνίας, οικονομικών και πολιτικών υγείας, #e-health, #mhealth που η φύση τους είναι παγκόσμια, συζητούνται σε διεθνές επίπεδο και μεταφέρονται με διάφορα κανάλια σε εθνικό επίπεδο.

To σημαντικότερο είναι ότι οι συζητήσεις αυτές μου έδωσαν κατ’ αρχή την ευκαιρία να έρθω σε επαφή με άτομα που σχεδιάζουν την ιατρική του σήμερα και του μέλλοντος, να μάθω από πολλούς, να ανταλλάξω απόψεις με σπουδαίους ενεργούς ασθενείς  (όπως @epatientDave, @Regina Holliday @RAwarrior @Geo_Papz @Moloch82, @jangeissler, @coen66,  κ.ά.)  με ένα δείγμα γιατρών πολύ διαφορετικό από αυτό γνωρίζουμε, γιατρών που συνεργάζονται πραγματικά με τους ασθενείς (π.χ. @hjluks, @vmontori, @christianassad, @dannysands,  @atulgawande, @kateclay, @daniel_kraft, κ.ά.) ακαδημαϊκούς που κατεβαίνουν από την έδρα όπως ο @glynelwyn @lisagualtieri, μανατζερς υγείας που πιστεύουν ότι η ιατρική είναι μια επιστήμη και τέχνη που ασκείται ΜΑΖΙ με τον ασθενή όπως ο @zorg20, @leeaase συμβούλους επικοινωνίας για θέματα υγείας που πρεσβεύουν ότι η ιατρική είναι “κοινωνική” ‘οπως ο @healthisocial, @health20paris, @whydotpharma, @andrewspong, δίκτυα όπως το www.acor.org, www.e-patients.net, μελετητές όπως η @susannahfox και πολλοί παρά πολλοί άλλοι  (μπορείτε να δείτε τις λίστες μου στο twitter),   που αυτή τη στιγμή δε έχω πρόχειρο το twitterhandle τους, που όλοι πασχίζουν για μια πιό ανθρώπινη ιατρική, για τεχνολογία στην υπηρεσία του ανθρώπου, σε ιατρική που θεραπεύει τον άνθρωπο και όχι την ασθένεια.

Το #οpnHealth συμπλήρωσε στις 7 Ιουλίου ένα χρόνο στο twitter, στο facebook  και στο paper.li  και μπορεί να μήν απέκτησε χιλιάδες “followers”, έχει όμως πολλούς πιστούς και σημαντικούς στο τομέα τους φίλους.  Οι 500+ «φίλοι» του #opnHealth, μερικούς από τους οποίους μπορείτε να γνωρίσετε μέσα από την ιστοσελίδα Τhe Healthcare Hashtags Project , είναι γιατροί, νοσηλευτές, διοικητές νοσοκομείων, στελέχη του Υπ. Υγείας, ασθενείς, πολίτες, στελέχη πληροφορικής, σύμβουλοι επικοινωνίας,  κ.ά. Ολοι με τις γνώσεις και την εμπειρία τους βοηθούν ώστε ο διάλογος για θέματα που αφορούν την υγεία να μή γίνεται σε κλειστούς κύκλους, αλλά να ανοίξει και να διαδοθεί μεταξύ όλων των «εταίρων στην υγεία»*.  

Αλλά στο χρόνο που πέρασε, συνέβησαν σημαντικές εξελίξεις που πιστεύουμε ότι ενδεχόμενα θα επηρεάσουν θετικά τον αριθμό των φιλων του #opnhealth, αφού σύμφωνα με το Παρατηρητήριο της Κοινωνίας της Πληροφορίας, αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των χρηστών ιντερνέτ και των ευρυζωνικών συνδέσεων, αυξήθηκε η συμμετοχή των χρηστών ιντερνέτ στα social media,  αλλά ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει για το #opnhealth η αύξηση του ενδιαφέροντος των Ελλήνων χρηστών για ενημέρωση για θέματα υγείας  πού είχε  την μεγαλύτερη αύξηση (από 27% σε 50%) το 2010 μεταξύ των δραστηριοτήτων των χρηστών ιντερνέτ.

Ισως να αναρωτηθεί κάποιος γιατί το #opnHealth δεν έχει στη χώρα μας την επιτυχία που έχουν παρόμοιες συζητήσεις. Οι λόγοι που τα  tweetchats δεν είναι πολύ δημοφιλή στη χώρα μας είναι πολλοί. Πέραν από  τη προσβασιμότητα στο διαδίκτυο, τη γνώση  του  χειρισμού εφαρμογών, η δυσκολία που παρουσιάζει το twitter, στο οποίο μπορείς να γράψεις μια  φράση μόνον με 140 χαρακτήρες, είναι ανασταλτικός παράγων, αλλά και  η ταχύτητα με την οποία οι συμμετέχοντες παρακολουθούν και συμμετέχουν στη συζήτηση, αποθαρρύνει όσους δεν έχουν εμπειρία, καθώς και το ότι διεξάγεται στη γλώσσα μας και όχι στα Αγγλικά γεγονός που αποκλείει τη διεθνήσυμμετοχή και η συμφωνία για την ημερομηνία και ώρα του tweetchat. Βέβαια, τώρα πλέον υπάρχουν μικρο-εφαρμογές που  επιτρέπουν να γράψεις μεγαλύτερο κείμενο, άλλες που συμπτύσσουν το κείμενο που έχεις γράψει, όσο για το χρόνο αυτό έχει σχέση με το πόσο ενδιαφέρουσα βρίσκουν οι συμμετέχοντες τη συζήτηση, αλλά και τη σημασία που αποδίδουν στη συμμετοχή τους στη διαδικτυακή συζήτηση, κ.ά.

Οσο για τα σχέδια για τη νέα περίοδο που αρχίζει περιλαμβάνουν

- την επανάληψη του tweetchat σε μηνιαία βάση

- την προσέλκυση νέων συμμετεχόντων

- την περίληψη κάθε tweetchat  και τη δημιουργία αρχείου

Αυτά είναι τα βασικά, υπάρχουν και άλλα σχέδια αλλά χρειάζονται περισσότερα άτομα  για να γίνουν πραγματικότητα….. Οσοι θα ήθελαν να βοηθήσουν είναι ευπρόσδεκτοι..

Χρόνια Πολλά #opnhealth και ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όσους το διαβάζουν, συμμετέχουν, σχολιάζουν, διαδίδουν και στηρίζουν το πρώτο Ελληνικό tweetchat για θέματα υγείας! Τέλος, το μεγαλύτερο ευχαριστώ είναι για τον Νίκο Παπαχρήστου που μου έδωσε την ώθηση να αρχίσω να μιλώ δημόσια στα social media για την υγεία και υπήρξε πολλές φορές η έμπνευση για πόστς! Εύχομαι να ξαναρχίσει σύντομα να γράφει στο εξαιρετικό blog του http://blog.e-healthgr.com/

*με τον όρο «εταίροι στην υγεία» αντί του συνήθους «εμπλεκόμενοι» τονίζουμε την ισότιμη συμμετοχή όλων, κυρίως των ασθενών, στην λήψη αποφάσεων για τις πολιτικές και τα οικονομικά της υγείας και στη λήψη ιατρικών αποφάσεων που τους αφορούν. Τα ανωτέρω αποφασίστηκαν μεταξύ άλλων στην συνάντηση της EPPOSI της 17 Νοεμβρίου 2010 για την αξιολόγηση της ιατρικής τεχνολογίας.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 1,172 other followers