Σχέση γιατρού-ασθενούς & δικαιώματα των ασθενών-Patient-doctor relationship & patient rights
Πέρυσι τον Νοέμβριο, η Ιατρική Εταιρεία Αθηνών διοργάνωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα ημερίδα με θέμα «Δικαιώματα και ευθύνες του ιατρού» . Το κεντρικό θέμα της ημερίδας ήταν το ιατρικό λάθος και πως αυτό αντιμετωπίζεται.
Oι ομιλητές της διεπιστημονικής αυτής ημερίδας προσπάθησαν να δώσουν απαντήσεις στο πώς δημιουργείται το ιατρικό λάθος και σε άλλα συναφή θέματα όπως:
Αν το αποτέλεσμα όμως δεν είναι το επιθυμητό υπάρχει ιατρικό λάθος, αμέλεια ή επιπλοκή; Τι καθορίζει την παρέκκλιση από το «ορθόν»;
Η προσωπική άποψη του γιατρού, η άποψη του νομικού ή οι κατευθυντήριες οδηγίες; Πώς συντάσσονται αυτές και ποιά νομική ισχύ έχουν;
Πώς θα προστατευθεί ο γιατρός απο τα ΜΜΕ σε μια κοινωνία, όπως η ελληνική, που είναι εξαιρετικά δύσπιστη και καχύποπτη;
Εξωθείται ο γιατρός σε αμυντική (άρα, μη ορθολογική) ιατρική σε περίοδο οικονομικής κρίσης;
Πώς ενημερώνεται ο ασθενής και πώς λαμβάνεται η συναίνεση του για θέματα που αφορούν την υγεία του;
Τι γίνεται με τα δικαιώματα του ασθενούς και το ιατρικό απόρρητο;
Η ραγδαία αύξηση των ιατρικών γνώσεων, η κωδικοποίηση τους αλλά και η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτές του ασθενούς, έχει σταδιακά αποδομήσει την «αυθεντία» του γιατρού. Ο γιατρός, πλέον, ελέγχεται, άλλα από ποιούς;
Είναι αυτό, τελικά, σε όφελος του ασθενούς;
Η θέση της νομικής επιστήμης είναι κομβική στα θέματα αυτά, αλλά πόσο ενημερω- μένοι είναι οι λειτουργοί της στα περίπλοκα και άκρως εξειδικευμένα ιατρικά θέματα;
Στην ημερίδα αυτή ακούστηκαν πολλές απόψεις γιατρών και νομικών και ακολούθησε ενδιαφέρουσα συζήτηση, όχι μόνον για το ιατρικό λάθος αλλά και για τη σχέση γιατρού ασθενούς, για την ανάγκη ενημέρωσης του ασθενούς, την ανάγκη λήψης ενήμερης συναίνεσης του ασθενούς.
Οι παρουσιάσεις που έγιναν ήταν πολύ τεκμηριωμένες και κάλυψαν το θέμα με συγκεκριμένα παραδείγματα (δυστυχώς δεν αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο αλλά μοιράστηκαν σε cd στους συμμετέχοντες).
Εγιναν πολλές αναφορές στον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας και στο πως ορίζει τις υποχρεώσεις του ιατρού έναντι των ασθενών, αλλά δεν έγινε η παραμικρή αναφορά στο αντίστοιχο νομικό κείμενο που ρυθμίζει τα δικαιώματα των ασθενών. Ακόμη δε περισσότερο, δεν είχαν κληθεί ως ομιλητές ασθενείς.
Σε σχετική παρέμβαση μου, ο Πρόεδρος της ΙΕΑ, Δρ Αθαν. Σκουτέλης, υποσχέθηκε ότι στο προσεχές συνέδριο της ΙΕΑ τον Μάιο 2012 θα υπήρχε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης για τα δικαιώματα των ασθενών. Ετσι είχα την τιμή να προσκληθώ να συμμετάσχω την Παρασκευή, 18 Μαίου 2012, στη διεταιρική συζήτηση με θέμα Επικοινωνία ιατρού-ασθενούς (δικαιώματα ασθενούς) στην οποία θα προεδρεύσει ο Καθ. κος Χρήστος Λιονής.
Η διεταιρική αυτή συζήτηση διοργανώνεται στο πλαίσιο του τριήμερου συνεδρίου της Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών – 38ο Ετήσιο Πανελλήνο Ιατρικό Συνέδριο στο Ξενοδοχείο Ηilton από 16-19 Μαίου 2012 Οι εισηγητές και τα θέματα που θα αναπτύξουν είναι τα ακόλουθα:
Κ. Αποστολίδου: «Γνωρίστε τα δικαιώματά σας»
Ι. Σκαλκίδης- Επίκουρος Καθηγητής Ιατρικής και Μέλος της Ομάδας Εργασίας για τις Διαδικασίες Ποιότητας στα Νοσοκομεία του ΕΣΥ «Δικαιώματα και ασφάλεια των ασθενών»
Δ. Μπούκης: «Τα δικαιώματα των ασθενών από την πλευρά της νομικής» Χ. Λιονής – Καθηγητής Γενικής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας-«Επικοινωνία ιατρού-ασθενούς στην προπτυχιακή εκπαίδευση».
Είναι πολύ σημαντικό να γίνονται παρόμοιες δημόσιες συζητήσεις για τη σχέση γιατρού-ασθενούς και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις και των δύο, ιδιαίτερα τώρα που ο χώρος της υγείας πάσχει από πολλές πλευρές…Επειδή βέβαια το θέμα αυτό αφορά όλο τον πληθυσμό, η ανάρτηση των παρουσιάσεων στο διαδίκτυο, μετά το συνέδριο θα ήταν ένας πρόσφορος τρόπος ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για τα θέματα αυτά. Ας σημειωθεί ότι την εβδομάδα αυτή εορτάζεται στις Βρυξέλλες η Ευρωπαϊκή Ημέρα Δικαιωμάτων των Ασθενών με διημερίδα με θέμα την ενεργή γήρανση.
Άλλες ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις που έχω σημειώσει είναι οι εξής:
Τετάρτη 16 Μαϊου 2012 -17.30μ.μ. – στην αίθουσα Τερψιχόρη Γ – Σ. Κυβέλλος – Εναλλακτική ιατρική-σύγχρονες εφαρμογές
Πέμπτη 17.5.12 – 19.30μ.μ στην αίθουσα Τερψιχόρη Α Α-Μ Δημόπουλος, Χ. Λιονής,Α. Συγγελάκης Εθνικό σχέδιο δράσης για τον καρκίνο 2011-2015: Αποτελέσματα του πρώτου έτους εφαρμογής – Πρακτικές για τη συνέχεια
Πέμπτη 17.5.12 – 12.00μ.μ στην αίθουσα Τερψιχόρη Γ Χ. Σπηλιοπούλου Ιατρικό Πιστοποιητικό: εγκυρότητα, ευθύνη,απόρρητο
Πέμπτη 17.5.12 – 14.00μ.μ στην αίθουσα Τερψιχόρη Γ Α. Μπέρλερ Πιστοποίηση και εκπαίδευση στη χρήση προτύπων και κωδικοποιήσεων
Σάββατο 19 Mαΐου 2012- 19.30μ.μ. στην αίθουσα ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ Β Ομιλητής κ. Αθανάσιος Δρίτσας «Η Ασθένεια της Υγείας: Η ιατροκεντρική και η ασθενοκεντρική προσέγγιση της σύγχρονης ιατρικής»
Διεθνής Ημέρα Νοσηλευτών-12 Μαΐου 2012 «Κλείνοντας το χάσμα μεταξύ τεκμηρίωσης και δράσης» International Nursing Day-May 12, 2012 “Closing the gap between evidence and action”
Η εβδομάδα αυτή είναι αφιερωμένη στη μεγαλύτερη ομάδα επαγγελματιών υγείας, τους νοσηλευτές και τις νοσηλεύτριες. Το Διεθνές Συμβούλιο Νοσηλευτικής μαζί με τις ευχές του για τη Διεθνή Ημέρα Νοσηλευτών προσφέρει στους νοσηλευτές και τις νοσηλεύτριες από όλο τον κόσμο το Ιnternational Nurses Day Kit IND Kit 2012 : Closing the Gap: From Evidence to Action
Το βιβλιαράκι αυτό των μόλις 58 σελίδων βοηθά τις νοσηλεύτριες να προσδιορίσουν ποιά τεκμηρίωση να χρησιμοποιήσουν, πώς να ερμηνεύσουν τα αποδεικτικά στοιχεία, πώς να χρησιμοποιήσουν αυτή τη γνώση στη καθημερινή κλινική πρακτική. Κυρίως πώς να προσδιορίσουν κατά πόσον τα προβλεπόμενα κλινικά αποτελέσματα είναι αρκετά σημαντικά για να αλλάξουν τη καθημερινή τους πρακτική και να χρησιμοποιήσουν πολύτιμους πόρους που μπορεί να χρειάζονται αλλού.
Ο David Benton, Διευθύνων Σύμβουλος του International Council of Nursing έχει ετοιμάσει για τη σημαντική αυτή ημέρα ένα ειδικό Video μήνυμα για τους νοσηλευτές.
Αλλά πιστεύω ότι το σπουδαιότερο δώρο για τους ανθρώπους που μας φροντίζουν και είναι κοντά μας όταν είμαστε άρρωστοι, είναι το ευχαριστώ μας για τη φροντίδα τους.
Μπορεί το σύστημα υγείας να έχει υποστεί βαθειές ρωγμές, αλλά όσοι υπάρχουν ακόμη φιλότιμοι επαγγελματίες υγείας μπορούμε να ελπίζουμε ότι η νοσηλεία μας δεν θα είναι μια εμπειρία που θα θέλαμε να ξεχάσουμε το συντομότερο….
Πριν δύο χρόνια, ανέφερα σε σχετικό πόστ μου τις δύο νοσηλεύτριες που θα θυμάμαι και για τις οποίες αισθάνομαι ευγνωμοσύνη: τη Καναδέζα νοσηλεύτρια που κάθησε δίπλα μου στην ανάνιψη 6 ώρες!! μετά την καισαρική και με αδελφική αγάπη και φροντίδα προσπαθούσε να απαλύνει τους φοβερούς μετεγχειρητικούς πόνους και τη αποκλειστική νοσοκόμα που με επαγγελματισμό και ανθρωπιά περιποιήθηκε συγγενικό μου πρόσωπο τις τελευταίες ΄μέρες της ζωής του…
Αν είσθε ασθενής ή έχετε κάποιο δικό σας σε νοσοκομείο, να πείτε ένα ευχαριστώ ή μια καλή κουβέντα στο νοσηλευτή/τρια που σας φροντίζει…
Φέτος, θα αφιερώσω το σημερινό πόστ στη προϊσταμένη και το νοσηλευτικό προσωπικό της Ουρολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου Ελπίς. Χαμογελαστοί άνθρωποι, πρόθυμοι να εξυπηρετήσουν, να εμψυχώσουν τους ασθενείς, με όση οργάνωση επιτρέπει ο ακόμη χειρόγραφος φάκελλος ασθενούς και η έλλειψη σύγχρονης οργάνωσης γραφείου και νοσηλείας….(ποια κομπιούτερ, εδώ λείπουν χαρτί και βρύσες στις τουαλέτες …). Αλλά για τη συγκεκριμένη κλινική θα επανέλθω…
Ανώδυνα, Ειρηνικά και Ανεπαίσχυντα…Painless, Peaceful & Dignified End of Life…
Πόσο ρεαλιστικός στόχος στην Τελική Φάση του Καρκίνου; How realistic goal for terminal cancer patients?
Οταν τυχαία έπεσε η ματιά μου στον πιό πάνω τίτλο στη σελίδα του Facebook, σταμάτησα αμέσως να το διαβάσω διότι μου θύμησε ότι μας το έλεγε συχνά η μητέρα μου.
Το είχε ακούσει για πρώτη φορά, νεαρή νύφη, μόλις είχε εγκατασταθεί στο σπίτι, όταν τη συνάντησε στο δρόμο η μεγάλη σε ηλικία, πολύ γνωστής οικογενείας, κυρία από το απέναντι σπίτι και της ευχήθηκε «να ζήσουν, να κάνει καλά παιδιά και να έχει καλά γεράματα..». Η μητέρα μου παραξενεύθηκε, την ευχαρίστησε για τις ευχές και τη ρώτησε μήπως είναι νωρίς να ευχηθεί καλά γεράματα σε κορίτσι 22 ετών. Της απάντησε ότι καλή ζωή είναι αυτή που τελειώνει με καλά γεράματα, χωρίς αρρώστειες, με την οικογένεια κοντά σου, στο σπίτι σου, και σε καλή κατασταση πνευματική & σωματική κατάσταση, και τελείωσε τις παραινέσεις της με το
Χριστιανὰ τὰ τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα, εἰρηνικά, καὶ καλὴν ἀπολογίαν τὴν ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, αἰτησώμεθα.
Ζητώντας της να μην ξεχάσει τη συζήτηση αυτή, αλλά να την κρατήσει και να την αναλογιστεί όταν θα έχει φθάσει στην ηλικία της…
Μας είχε διηγηθεί πολλές φορές την ιστορία αυτή η μητέρα μας, που βέβαια δεν τη ξεχάσαμε ποτέ και ζήσαμε την σκληρή επαλήθευση της στα «τέλη» της ζωής της, όταν η αρθρίτιδα την είχε πλέον καταβάλει και περνούσε το περισσότερο χρόνο στο κρεβάτι, εξαρτημένη τελείως από τις φροντίδες μας. Ιδιαίτερα, όταν μετά κατάγμα τροχαντήρα, η ήδη κακή υγεία της εξελίχθηκε τάχιστα σε δράμα και τότε συνέβη αυτό που περιγράφει ο κος Αρδαβάνης στο άρθρο του. Ηταν από παντού διασωληνωμένη, σε ημι-κώμα, με φοβερούς πόνους. Επαιρνε ένα φάρμακο για ένα όργανο, που πείραζε άλλα τρία, ένα δεύτερο που πείραζε ένα τέταρτο….
Είχαμε ζήσει ήδη μια πρώτη “επαλήθευση” όταν ο οικογενειακός και φίλος χειρουργός Καθηγητής, που κουράριζε τον πατέρα μου, μετά πολύμηνη μάχη με την ασθένεια που του κατέτρωγε τα σωθικά, μας μίλησε σαν μέλος της οικογένειας, ότι δε χρειάζεται ο πατέρας να συνεχίσει τα φάρμακα και ότι η καλίτερη αγωγή γι αυτόν θα είναι να είμαστε κοντά του, να του προσφέρουμε για φαγητό ο,τι μας ζητήσει, να του κάνουμε με δύο λόγια ότι τον ευχαριστεί, άν τυχόν δε χειροτερέψει και τον χρειαστούμε, να του τηλεφωνήσουμε και θα έρθει να τον δεί….
Ο πατέρας μου «εφυγε» ένα μήνα περίπου μετά, πολύ καταβεβλημένος, αλλά ήρεμος, ένα απομεσήμερο που ετοιμαζόταν να πιεί ένα καφεδάκι με τη μητέρα μου…
Κρίνοντας εκ των υστέρων, ο πατέρας μου παρά τη βαρειά κατάστασή του, είχε ασυγκρίτως καλίτερα «τέλη» σε ποιότητα ζωής ανάμεσα στην οικογένειά του, στο σπίτι του, στη γωνιά του, παρά η διασωληνωμένη και «χειριζόμενη» ώς αντικείμενο από το ιατρο-νοσηλευτικό προσωπικό μητέρα μου, που έσβησε σε ένα ξένο κρεβάτι, σε απρόσωπο νοσοκομείο, με ανήμπορες να προσφέρουν ανακούφιση και με σφιγμένη τη καρδιά από το αναμενόμενο τέλος κόρες …
Μερικά θέματα όπως η περίθαλψη ασθενών τελικού σταδίου εξακολουθούν να είναι ταμπού στη χώρα μας. Γιατί όμως να είναι έτσι;ποιόν θέλουμε να εξορκίσουμε αγνοώντας το επερχόμενο τέλος; Το δικό μας φόβο; Τον φόβο που πιστεύουμε ότι έχει ο άνθρωπος που πάσχει; Μα αυτός τα ξέρει όλα και δεν τολμά να εκφράσει τα συναισθήματά του διότι φοβάται ότι θα πληγώσει τους δικούς του, που φέρονται σαν μη συμβαίνει τίποτε…
Πέρα από τους γονείς μου, έχω ζήσει δίπλα σε άλλα τέσσερα συγγενικά μου πρόσωπα τα «τέλη» της ζωής τους με καρκίνο ή όχι, νεαρά στην ακμή τους και στη δύση της ζωής τους, και μπορώ να βεβαιώσω τους μή γνωρίζοντες ότι τα “τέλη” στο νοσοκομείο ή τον οίκο ευγηρίας δεν είναι ούτε ειρηνικά, ούτε ανώδυνα, ούτε ανεπαίσχυντα δυστυχώς…Τότε ο άνθρωπος μεταβάλλεται σε «res», πράγμα, αντικείμενο, το οποίο μπορούν να πιάνουν, να τρυπούν, να αναρροφούν, να μετρούν, να μετακινούν οι άλλοι όπως τους βολεύει….
Η περιγραφή του επερχόμενου τέλους στο άρθρο του κου Αρδαβάνη, δεν είναι υπερβολική, είναι η καθημερινή πραγματικότητα που ζούν οι ασθενείς τελικού σταδίου και οι οικείοι τους. Οσο για τις ερωτήσεις που θέτει είναι απόρροια των όσων βιώνουν καθημερινά, όσοι «συνοδεύουν» τη βασανιστική πορεία των δικών τους πρός την «έξοδο», και όσα καθημερινά ζούν οι γιατροί και οι νοσηλευτές, άν δεν έχουν θωρακίσει τελείως την ευαισθησία τους στον ανθρώπινο πόνο…
Η περίθαλψη των ογκολογικών ασθενών είναι καθημερινή μάχη με πολλές απαιτήσεις και βαρύ αντίτιμο από όλους μαχητές και στρατηγούς, νικητές και ηττημένους. Και πως να διεξαχθεί η μάχη χωρίς στρατηγούς, αξιωματικούς, πολεμοφόδια? Ποιός θα στηρίξει τις καρδιές των μαχητών και των πληγωμένων για να συνεχίσουν τη μάχη?
- Μόνο ο καρκίνος διαθέτει τελικό στάδιο και τελική φάση;
- Ενδιαφερόμαστε και προσπαθούμε ως επαγγελματίες υγείας για κάθε άνθρωπο ασχέτως εθνότητας, θρησκεύματος, κοινωνικής τάξης και κατηγορίας;
- Πώς εννοείται το «ανώδυνα, ειρηνικά και ανεπαίσχυντα: Όπως το νιώθει ο ίδιος ο άρρωστος, οι οικείοι, οι γιατροί, οι νοσηλευτές ή όπως κάποιος αόρατος Επιβλέπων ορίζει;
- Είναι εφικτή η ανώδυνη, ειρηνική και ανεπαίσχυντη «έξοδος» σε μια εποχή όπου κανείς σχεδόν δεν πεθαίνει στο δικό του κρεβάτι;
- Έχει άραγε και πόση σημασία για τον θνήσκοντα το πού ή με ποιους κοντά του ή γύρω του πεθαίνει ή μήπως κανένα από αυτά δεν τον αγγίζει;
Μπορεί να είμαστε αισιόδοξοι και ανοιχτόκαρδοι ως λαός, όμως οι προσωπικές μου εμπειρίες με ασθενείς τελικού σταδίου, με έχουν κάνει πολύ σκεπτική, όσον αφορά το τι μπορεί να συμβεί, ξαφνικά ή όχι, στα «τέλη» της ζωής… Γιατί να μην μπορούμε να δηλώσουμε επίσημα όταν είμαστε καλά, τι είδους ιατρική περίθαλψη επιθυμούμε να εφαρμόσει ο γιατρός μας άν τυχόν βρεθούμε σε νοσοκομείο ως ασθενής τελικού σταδίου ή σε κώμα και δεν είμαστε σε θέση να εκφράσουμε τις προτιμήσεις μας για την ακολουθούμενη αγωγή….Γιατί να αφήσουμε το φορτίο της επιλογής και της απόφασης σ’ αυτούς που θα μείνουν πίσω…
Διάβασα το άρθρο λίγες μέρες μετά την ανακοίνωση του προγράμματος της εσπερίδας «Κοιτάζοντας στα μάτια τη πρόγνωση», και οι αγωνιώδεις ερωτήσεις που θέτει βρίσκονται στο κέντρο της θεματολογίας της εσπερίδας. Οι ελλείψεις σε ιατρο-νοσηλευτικό και προσωπικό εργαστηρίων είναι τεράστιο στα νοσοκομεία, ο αριθμός των ασθενών συνεχώς αυξάνεται διότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν μπορεί να στραφεί στην ιδιωτική νοσοκομειακή περίθαλψη, η έλλειψη ψυχο-κοινωνικής υποστήριξης των ασθενών και των οικείων είναι πλέον η ζοφερή πραγματικότητα… Το να κλείνουμε τα μάτια στις αδυναμίες του συστήματος υγείας δεν πρόκειται να μας βοηθήσει ως πολίτες να έχουμε καλίτερες υπηρεσίες υγείας, ειδικά για τον καρκίνο που απαιτεί πολύπλευρη, πολύχρονη και μεγάλου κόστους περίθαλψη…
Συνάντησα για πρώτη φορά τον κο Αρδαβάνη στη παρουσίαση του τελευταίου του βιβλίου Θραύσματα και Θροίσματα.. και αργότερα έγραψα τα εξής για το βιβλίο αυτό:
…. …Ο γ
νωστός παθόλογος-ογκολόγος του Αγίου Σάββα, αλλά και πολυγραφότατος συγγραφέας & ποιητής, Αλέξανδρος Αρδαβάνης, θα μας μιλήσει για την εμπειρία του στην ενημέρωση των ασθενών με καρκίνο. Αν κρίνω από το τελευταίο βιβλίο του, Θραύσματα και Θροίσματα, που διάβασα μονορούφι σε ένα βράδυ, πρόκειται για γιατρό που η σχέση του με τους ασθενείς του, δεν είναι απλά μια επαγγελματική σχέση, αλλά μια σχέση που έχει βαθύ αντίκτυπο στη προσωπικότητά του. Διαβάζοντας ένα πρόσφατο άρθρο του με θέμα την ενημέρωση του ασθενή με καρκίνο στο περιοδικό Αγκαλιάζω (σελ. 5) του ομώνυμου Ομίλου Εθελοντών κατά του καρκίνου, θα καταλάβετε ποιά είναι η θέση του όσον αφορά την ενημέρωση των ασθενών…..
Τον γνώριζα μόνον μέσα από τις παρουσιάσεις του σε ιατρικά συνέδρια και ιδιαίτερα από τη παρουσίαση (που δε θα ήμουν υπερβολική άν τη χαρακτήριζα συγκλονιστική) που έκανε πέρυσι στο 17ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κλινικής Ογκολογίας της ΕΟΠΕ για τα ηθικά διλήμματα, τα οποία βάζει στον ογκολόγο το σύστημα υγείας με τις υποχρεωτικές περικοπές του κόστους ιατρικής περίθαλψης. Το θέμα της ήταν «Ο ογκολόγος στο σύγχρονο θεραπευτικό τοπίο: Μια ταλάντωση χωρίς θέση ισορροπίας». Παρουσίαση την οποία το ακροατήριο γιατρών, ασθενών και συμμετεχόντων άλλων ειδικοτήτων καταχειροκρότησε όρθιο επί πολλά λεπτά, και την οποία ο πρόεδρος του πάνελ έκανε το ατόπημα να κλείσει βιαστικά, χωρίς να επιτρέψει το σχολιασμό και τις ερωτήσεις του κοινού πρός τον ομιλητή….Γιατί άραγε;
Υπάρχουν όμως και διαφορετικές απόψεις. Μέλη της σελίδας Facebook της οργάνωσης ασθενών Κ.Ε.Φ.Ι. εξέφρασαν τη δυσαρέσκεια τους για το άρθρο, το οποίο σαφώς αναφέρεται στον ασθενή τελικού σταδίου… Που όμως εστιάζεται η διαφωνία; στο πώς ορίζεται το «τελικό στάδιο»; στην περιγραφή της έκπτωσης του ανθρώπου στο τελικό στάδιο; Μήπως με τη σημερινή κατάσταση στα δημόσια ογκολογικά νοσοκομεία; Δεν υπήρξε διευκρίνιση, άν και διέκρινα, εκτός άν κάνω λάθος, ότι, παραβλέποντας ότι το άρθρο μιλά για τον ασθενή τελικού σταδίου, υποστηρίζεται η επιθετική ιατρική παρέμβαση στον ασθενή μέχρι τέλους, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προτιμήσεις του (άν είναι σε θέση να τις εκφράσει…), η ποιότητα ζωής του ή άλλες παράμετροι …..
ς Νέων Γιατρών